Een oude partij

Het nieuwe schaaktijdschrift Matten heb ik in één adem uitgelezen. De initiatiefnemers Rob van Vuure, Dirk Jan ten Geuzendam en Allard Hoogland hebben in de roos geschoten door met dit tijdschrift een podium te creëren voor schakers waarin zij de schier eindeloze reeks van anekdotes kunnen optekenen.

Het tijdschrift verschijnt voorlopig tweemaal per jaar, maar men mikt voor de toekomst op vier keer.

Voor leken is moeilijk te bevatten dat schakers soms niet meer bij komen van het lachen van datgene wat er zich tijdens een schaaktoernooi allemaal afspeelt. In het restaurant of aan de bar komen waarlijk de meest ongelooflijke verhalen boven water, maar deze vervluchtigen net zo snel als de alcohol die hierbij genuttigd wordt.

Het stereotiepe beeld dat schakers wereldvreemde snoeshanen zijn, wordt misschien wel versterkt in het eerste nummer van Matten en al lezend moest ik onwillekeurig denken aan wat buitenstaanders zouden vinden van de anekdote die mij werd verteld door de Oekraïense grootmeester Adrian Mikhalchishin. Hij speelde in 1978 een toernooi in het Joegoslavische Vrniacka Banja. Op een gegeven werd de spelers opgeschrikt door een zware aardschok. Mikhalchishin: „Iedereen voelde de grond trillen en rende naar buiten. Behalve grootmeester Axel Ornstein, hij zat stokstijf op zijn stoel en bleef nadenken over zijn stelling terwijl om hem heen alles op instorten stond. Ornstein stond namelijk slecht en iets ergers kan een schaker niet overkomen...”

Deze gebeurtenis staat niet helemaal op zichzelf. Het verhaal gaat dat in de eerste partij die Fischer in de finale van het kandidatentoernooi 1971 in Buenos Aires tegen Petrosian speelde, op een gegeven moment het licht uit viel. Alleen de lampen van de nooduitgangen gaven nog een zwak schijnsel. De wedstrijdleider zette uiteraard de klok stil, maar Fischer bleef aan het bord zitten. Toen de storing niet snel verholpen werd en Fischer nog altijd in het wazige licht naar de stelling zat te turen, wendde Petrosian zich tot de wedstrijdleider met het verzoek zijn tegenstander daar weg te halen. Fischer keek verstoord op, toen hem werd verzocht de zaal te verlaten. Zijn antwoord zal alleen schakers bekend in de oren klinken ’Zet de klok maar weer aan!’, waarna hij in het donker verder ging met zijn berekeningen van de ingewikkelde stelling die was gerezen. Hieronder deze memorabele partij.

Bobby Fischer - Tigran Petrosian1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pc6 5. Pb5 d6 6. Lf4 e5 7. Le3 Pf6 8. Lg5 Le6 9. P1c3 a6 10. Lxf6 gxf6 11. Pa3

(zie diagram 1)

11. ... d5 Toendertijd een spectaculaire variant.

12. exd5 Lxa3 13. bxa3 Da5 14. Dd2 0-0-0 15. Lc4 Thg8 16. Td1

(zie diagram 2)

16. ... Lf5 Timman vraagt zich in het boek ’Fischer’, dat hij samen met Tim Krabbé en Alexander Münninghoff schreef, af waarom Petrosian zich niet inliet op 16. ... Txg2! In sommige commentaren werd 17. De3 als weerlegging aangegeven, maar Timman toont aan dat het wel meevalt voor zwart na 17. ... Pd4. Sterker nog: waarschijnlijk heeft zwart uitstekende winstkansen.

17. Ld3 Lxd3 18. Dxd3 Pd4 19. 0-0 Kb8 20. Kh1 Dxa3 Interessant is 20. ... Tc8.

21. ... Tc8 22. Pe4

(zie diagram 3)

22. ... Dxd3 Hier zou 22. ... Dxa2! volgens Timman tot mooie dingen hebben kunnen leiden.

23. cxd3 Tc2 24. Td2 Txd2 25. Pxd2 f5 „Scherp gezien”, zegt Timman, want zowel na 25. ... Te8? 26. f5 als na 25. ... Td8 26. fxe5 fxe5 27. Txf7 als na 25. ... Tc8 26. fxe5 Tc2 27. Pe4 fxe5 28. g4! komt wit in het voordeel.

26. fxe5 Te8 27. Te1 Pc2 28. Te2 Pd4 29. Te3 Pc2 30. Th3! Inmiddels is het wit die op winst speelt.

30. ... Txe5 31. Pf3 Txd5 32. Txh7 Txd3 33. h4

(zie diagram 4)

33. ... Pe3 Hier wordt 33. ... Pd4 door de buitenlandse commentaren gezien als de remisemaker. Maar Timman geeft 34. Pg5! als mogelijke verbetering om na 34. ... f6 35. Ph3 de h-pion tot gelding te kunnen brengen. Volgens Timman staan de stukken en pionnen hem in de weg bij de verdediging.

34. Txf7 Td1+ 35. Kh2 Ta1 36. h5 f4 Ook 36. ... Txa2 37. Ph4 is hopeloos voor zwart.

37. Txf4 Txa2 38. Te4! Pxg2 39. Kg3 Ta5 40. Pe5 (1-0)

Diagram 1

Diagram 2

Diagram 3

Diagram 4