Het water kwam slechts tot de stoep dit jaar

In het Zuidoost-Brazilië hebben de regens sinds begin dit jaar al 38 mensenlevens geëist. In Taboão da Serra, in de extreme periferie van São Paulo weten de bewoners wat de jaarlijks terugkerende regen betekent.

Langs de oever van de stroom de Pirajuçara, waarlangs een muur is opgetrokken, woont Procópio Ferreira da Mota. Hij wijst vanachter zijn hek naar zijn huisje dat op een meter of tien van de Pirajuçara staat: „Vorig jaar kwam het water tot aan het dak. ülles ben ik toen kwijtgeraakt, meubels, televisie, mijn documenten. De gemeente beloofde iemand langs te sturen, maar dat is op de dag van vandaag niet gebeurd. Dit jaar is het water ’slechts’ tot aan de stoep van mijn huis gekomen.”

Na jaren van overstromingen heeft de gemeente twee jaar geleden een gigantisch ’zwembad’ aangelegd naast de Pirajuçara, een riviertje dat precies op de gemeentegrens tussen São Paulo en Taboão da Serra loopt. Dat reuzenzwembad is een cementen kuip, een gat naast de weg, waar de Pirajuçara zijn overtollig water kwijt kan. Maar of het helpt? Procópio: „Het water is evengoed bij me naar binnen gestroomd.”

Tijdens de harde regens van de laatste dagen pakt Procópio zijn paraplu, zet alle meubels omhoog en gaat met zijn vrouw schuilen in de supermarkt. Procópios buurman heeft een verdieping extra op zijn huis gebouwd en alles van waarde naar boven gebracht: ’Ik ben moe van alle schade’.

Een ander probleem dat zich met de overstromingen van de huizen voordoet, zijn de ziektes, overgebracht door de ratten die met het water meekomen. Overstromingen, elektrocuteringen en opengespleten wegen zijn aan de orde van de dag. Zo’n 19.000 mensen zijn ontheemd. Woensdag brak een stuwdam door en zette Miraí, een stad in Minas Gerais, onder de modder. Honderdduizend mensen kwamen zonder water te zitten.

Volgens professor João Luiz Boccia Brandão, gespecialiseerd in hydraulische afwateringsystemen van de Universiteit van São Paulo, is een verkeerde bezetting van de stedelijke ruimte de oorzaak van de overstromingen in de steden. Sloppenwijken liggen rond de oevers van vervuilde beken of tegen de bergen aangebouwd, zoals in Rio de Janeiro, waar ze met de harde regens wegspoelen of instorten.

Reuzenbaden en aangelegde kanalen zijn alleen maar ’palliatief’ volgens Brandão’: „We hebben de marges van de rivieren drooggelegd en de oevers van de rivieren gekanaliseerd en bezet. De steden zijn gegroeid en waterdicht geworden. Nu zien we de gevolgen daarvan.” De aanpak van de problemen vereist een totale herindeling van de stedelijke ruimte, onderstreept Brandão: „De overheid moet de bevolking uit risicogebieden rond beken en rivieren weghalen en de sloppen die tegen de heuvels zijn opgebouwd verwijderen. Daarnaast moet de infiltratie verbeterd worden, bijvoorbeeld door stenen tussen de ondergrond en het asfalt te leggen.”

Maar van een dergelijke structurele aanpak is het nog nooit op grote schaal gekomen. President Luiz Inácio Lula da Silva heeft een noodpakket aangekondigd van ruim 96 miljoen euro, dat de kosten moet dekken van de opvang van de daklozen en herstel van de ergste schade aan het wegennetwerk.