Europees verkeersbeleid is nu nog een ratjetoe

Het rijden over Belgische wegen wordt een dure grap. Wie de grens passeert, zal minstens 10 euro moeten betalen voor een kort verblijf in België, en zo'n 60 euro voor een jaar Belgisch weggebruik. De Belgen worden gecompenseerd met een lagere wegenbelasting.

Exacte cijfers over het buitenlands gebruik van de Belgische wegen zijn niet voorhanden, maar waarschijnlijk zullen buitenlanders honderden miljoenen euro bijdragen. Dat buitenlanders op doorreis een deel van het gelag betalen, wordt in België als reëel gezien.

Met de inkomsten van het elektronische wegenvignet, dat per 1 januari 2008 wordt ingevoerd, hopen de Belgen het achterstallig onderhoud aan hun wegennet te bekostigen. Onder meer moeten de vangrails worden vernieuwd, en moet het wegdek worden verbeterd. „Voor niets gaat de zon op en de regionale schatkisten zal het een aardige duit opbrengen”, verklaren de parlementsleden Carl Decaluwé en Tom Dehaene.

Het Belgische systeem met stickers op de voorruit is niet nieuw: in landen als Zwitserland, Oostenrijk, Tsjechië en Slowakije ben je als automobilist ook verplicht een vignet voor het gebruik van de wegen te kopen. Net als België zijn Zwitserland en Oostenrijk transitlanden, waar bovendien een lange traditie van tolheffing bestaat voor de alpentunnels.

Vooral in Zwitserland ligt het massale transitverkeer zeer gevoelig. De zorg voor het milieu speelt daarbij een hoofdrol. De Zwitsers proberen een deel van het wegvervoer over te hevelen naar het spoor. Voor de financiering van het wegennet en de renovatie van tunnels is tolheffing cruciaal: in feite is door gebruikers te belasten, marktwerking geïntroduceerd in het verkeersbeleid.

Het is de onstuimige groei van het het vrachtvervoer die in de Europese Unie de politici op scherp heeft gezet. In de Benelux, Denemarken en Zweden dient een vrachtwagenchauffeur al sinds 1996 een eurovignet te voeren: kosten honderden euro's. Het nadeel van dit vignet is dat het congestieproblemen uiteindelijk niet blijkt op te lossen.

Vandaar dat de Duitsers hun eigen weg gingen. Het Duitse wegennet slibde dicht door de aanzwellende vervoersstromen. Daarom voerde de Duitse overheid in 2005 een kilometerheffing voor zware vrachtwagens in. Trucks die Duitsland doorkruisen, betalen een vast bedrag per kilometer: de controle wordt geautomatiseerd uitgevoerd. De miljoenenopbrengsten worden gebruikt voor investeringen in het wegennet.

Hoewel een Duitse commissie ook tot de invoering van een vignet voor personenauto’s heeft geadviseerd, ontbreekt daarvoor op het ogenblik het draagvlak. De Duitse regering vindt dat de automobilist door de benzineaccijns en de motorrijtuigenbelasting al voldoende betaalt.

De Europese Unie ziet het liefst dat het Europese verkeersbeleid –- een ratjetoe van allerlei maatregelen, van tolheffing tot rekeningrijden, van vignetten tot gebiedsheffing (zoals in Londen) – langzaam harmoniseert. De Europese eurovignet-richtlijn, die vorig jaar maart werd aangenomen door de Europese raad, laat lidstaten echter een grote mate van vrijheid. De richtlijn geldt vooralsnog alleen voor vrachtwagens die zwaarder zijn dan 12 ton. In Nederland zijn slechts een paar tunnels waarvoor je tolgeld moet betalen.