Is de atheïstische dominee Hendrikse een visionair of een beunhaas?

Deze dagen is het boek uitgekomen van de zichzelf atheïstisch noemende predikant Klaas Hendrikse (60): ’Geloven in een God die niet bestaat’. De lezers van Trouw heeft hij over de inhoud niet onkundig gelaten. Kort samengevat: sluit je niet op in je traditionele geloof, want daar heeft zo langzamerhand geen sterveling een boodschap aan. Nodig in plaats daarvan de vijand uit, i.c. atheïsten en desnoods de ietsisten. Die stellen tenminste de vragen die ertoe doen en wie weet, misschien komen we dan nog ergens.

Het lijkt vloeken in de kerk, een atheïstische predikant. Desondanks brengt hij kernachtig onder woorden wat onder sommige theologen gemeengoed is. Zo schreef Jan Greven, theoloog en oud-hoofdredacteur van Trouw in zijn boekbespreking: ,,Ik geloof evenmin als Hendrikse dat God bestaat en met die constatering sta ik midden in de christelijke traditie. God is een mysterie, in niets te vergelijken met ons menselijk bestaan’’. Zoals een lezeres het kernachtig onder woorden bracht: God bestaat niet, God is. Alles wat wij daarover te zeggen hebben schiet tekort. Greven is daarom geneigd het ’atheïsme’ van Hendrikse tussen aanhalingstekens te zetten. Voor hem is het gewoon een vrijzinnige predikant.

Nou, daar oordelen velen in de kerk een slagje anders over. Zo vergeleek de praeses van de PKN, Gerrit de Fijter, de Zeeuwse predikant met een filiaalhouder van Albert Heijn, die zijn klanten voorhoudt dat ze in de verkeerde winkel aan het shoppen zijn. Schorsen, zo’n man zou je zeggen. Maar het aardige van de PKN is dat de plaatselijke gemeente het voor het zeggen heeft en die is vooralsnog niet geneigd Hendrikse aan de dijk te zetten.

Ik laat de theologie hier verder voor wat zij waard is. Minstens zo interessant is de opvatting van Hendrikse dat de kerk moet bieden wat het volk wil. Dat nu lijkt mij de omgekeerde wereld. Daarmee voegt Hendrikse (die mikt op een rel en een grote oplage voor zijn boek) zich in het spoor van de populaire Amerikaanse tv-dominees die preken wat het volk graag wil horen. Niet zonder succes overigens. Billy Graham was er zelfs trots op in één preek meer mensen te bereiken dan Christus in z’n hele leven. Zoiets werkt aanstekelijk.

Maar dit was niet de drijfveer van grote religieuze leiders, van Boeddha tot Mozes en van Jezus tot Mohammed. Die stemden hun boodschap niet af op wat mensen willen horen, maar altijd op wat mensen echt nodig hebben. In hun boodschap draait het niet om het behangen van mensen, maar om verlichting en om verlossing. Ik neig er daarom toe Klaas Hendrikse een beunhaas te noemen, een valse profeet. Maar misschien oordeel ik te hard en hebben we met een visionair van doen. Vandaar mijn vraag: Is de atheïstische Klaas Hendrikse een visionair of een beunhaas?