Opgewarmd nieuws

Zelden is zo reikhalzend uitgekeken naar oud nieuws als deze week. Vandaag komt eindelijk de vierde voortgangsrapportage uit van de IPCC, de klimaatcommissie van de VN. Het is een update van het derde rapport, dat in 2001 uitkwam. Het ’nieuwe’ bestaat uit wetenschappelijke studies die sindsdien zijn verschenen. En waarvan de voornaamste ook hun weg hebben gevonden naar de lekenpers.

Waarom dan toch die opwinding? Natuurlijk, het klimaat is hot. Zes jaar geleden schreven Nederlandse kranten niets in de aanloop naar het derde rapport. Terwijl toen iedereen de krachtige boodschap kon zien aankomen: de mens zou worden aangewezen als hoofdschuldige van de opwarming van de aarde.

Maar nu? Het rapport is al klaar – dat is vorig jaar geschreven, becommentarieerd, aangevuld en rond de jaarwisseling definitief vastgelegd. Het gaat om de samenvatting. Deze week wordt in Parijs gesteggeld over de tekst daarvan. Omdat journalisten en politici die tekst wel lezen en niet de vele honderden pagina’s van het rapport zelf, is het van groot belang wat er in de samenvatting staat. Om die beraadslagingen te beïnvloeden, verschijnen de laatste dagen ’concepten’ van de samenvatting op internet of lekken voorspellingen naar de pers.

Hoe belangrijk die samenvatting is, bewees de inmiddels roemruchte ’hockeystick’. Deze grafiek die laat zien dat het in duizend jaar niet zo warm is geweest, kwam een paar jaar geleden onder vuur te liggen omdat de methode waarmee de temperaturen van het millennium waren gereconstrueerd, niet helemaal deugde. Terwijl de sceptici hun messen slepen, stonden de klimatologen zich te verbijten. Waren ze nou maar niet zo stom geweest om die ene hockeystick in de samenvatting van het derde IPCC-rapport op te nemen. Drie andere temperatuurreconstructies onderstreepten het gelijk van de hockeystick, maar omdat die de samenvatting niet hadden gehaald, maakte dat geen indruk.

Nu lijkt het om de beeldvorming te gaan. Wordt de boodschap van het IPCC nog alarmerender dan de vorige keer of zwakken de klimatologen hun waarschuwingen wat af? Dat zou eigenlijk geen vraag kunnen zijn. Sinds 2001 is de wetenschap alleen maar zekerder geworden van haar zaak. Destijds luidde de hoofdconclusie dat het waarschijnlijk was dat de mens de belangrijkste veroorzaker was van de opwarming van de laatste vijftig jaar. Volgens hun eigen methodiek hadden de klimatologen het eigenlijk ’zeer waarschijnlijk’ moeten noemen, maar op het laatste moment waren ze voor zoveel zekerheid teruggedeinsd.

Daar zullen ze nu geen last van hebben, maar het merkwaardige feit doet zich voor dat meer zekerheid de boodschap lijkt af te zwakken. Het rapport uit 2001 voorspelde bijvoorbeeld dat in 2100 de zeespiegel 9 tot 88 centimeter zou zijn gestegen in vergelijking met 1990. Dat werd in de algemene berichtgeving vaak vereenvoudigd tot ’bijna een meter’. In de aanloop naar het vierde rapport doken allerlei geruchten op dat het met de zeespiegelstijging zou meevallen: gemiddeld 43 of zelfs maar 38 centimeter – deze vreemde cijfers onthullen iets over de oorsprong van de bron: daar stond 17 respectievelijk 15 inch. Die voorspelling is vergelijkbaar met het gemiddelde van die uit 2001, en aangezien het volgens andere geruchten zou gaan om een stijging van 20 à 60 centimeter, is alleen de bandbreedte versmald. De alarmerende 88 centimeter zijn daarmee uit beeld, tenminste voor wat deze geruchten waard zijn.

Tegen dat beeld verzet een groep klimatologen zich. Uitgerekend vandaag verschijnt in het vakblad Science een klein artikeltje van grote jongens uit het vakgebied (zoals de Duitser Stefan Rahmstorf en de Amerikaan James Hansen) waarin ze betogen dat de werkelijkheid zich tot nu toe extremer gedraagt dan de klimaatmodellen voorspelden. Met name de zee stijgt sneller.

Half december rekende Rahmstorf al in Science voor dat in 2100 de zee 50 à 140 centimeter hoger zou staan. Die boodschap heeft het vierde IPCC-rapport vermoedelijk niet gehaald. Officieel lag de deadline medio 2006. De studie van Rahmstorf heeft het rapport alleen kunnen binnendringen als onderdeel van een commentaar. Dan lijkt de samenvatting toch net een brug te ver.