Die mooie ervaring van toen ik verdronk

Zonder religieuze beleving geen religie – misschien is ze wel de kern ervan. Toch lees je er maar weinig over. In deze rubriek beantwoorden mensen vragen over wat ze op religieus gebied hebben beleefd. Vandaag: Leo Onderwater.

Wat beleeft u hier, in de Christus Triumfatorkerk in Den Haag?

„Het licht, veel meer is hier niet te beleven – 144 pilaren met daarop een dak, eronder een grote open ruimte.

Het licht is hier fenomenaal. Licht is iets alledaags, maar op het moment dat het zonlicht hier tussen de pilaren naar binnen valt, is het voor mij goddelijk licht. Nu ook. Ik zie indirect-zonlichtstrepen door de ruimte trekken, een symbool voor God. Hoe vaak immers is God niet alleen indirect aanwezig? Op momenten dat je in de knoop zit en God niet direct ziet.

Als architect probeer je een gebouw verstandelijk vorm te geven. Maar ik vraag me af of Drexhage, de architect van deze kerk, dit van tevoren allemaal heeft bedacht. Creativiteit kan iets goddelijks hebben. Soms probeer ik een ontwerp tot in de finesses uit te werken, maar kom ik er niet uit. Maar dan zit ik later op de fiets en denk ik: het moet zus of zo. En dan blijkt de puzzel van een nieuw ontwerp ineens in elkaar te vallen. Zoiets stijgt boven de mens uit.

Het kan je overal gebeuren, maar vooral in kerken en musea overkomen zulke niet-alledaagse ervaringen me. Of ik ervaar er iets, maar sla het niet bewust op. Op een gegeven moment komt het dan toch in een andere context naar boven.

Het kan zijn dat ik in een kerk ga zitten en er niets gebeurt, of dat ik er rondloop in een poging iets aan die ruimte te beleven. Maar vaak als ik bijvoorbeeld achter een dikke pilaar van een neogotische kerk plaatsneem, zo dat niemand me ziet en ik dus ook niemand tot last ben, kan ik me volledig concentreren op waar ik mee bezig ben. Beslommeringen over materiële zaken zoals geld vallen weg, zelfs architectuur houdt me dan alleen vluchtig bezig. Ik overdenk dan mijn plaats in het leven en mijn relaties met anderen – familie, vrienden.

Of ik doe een gebedje, eventjes één op één contact met God. Dat gevoel kan gemakkelijk bij me opkomen. In een kerk voel ik de geborgenheid en voel ik dat hij er is, al kan dat gevoel in principe overal opkomen – op de fiets, in de auto, in de natuur.”

Hoe overtuigd bent u van het bestaan van God?

„Een discussie over het bestaan van God is zinloos, daar komen we toch nooit uit. Ik kan daarom alleen maar in blind vertrouwen in hem geloven. Ik heb een kinderlijk geloof.

Ik heb een tik: ik houd van begraafplaatsen; het is ons aller uiteindelijke bestemming.

Eigenlijk hoor ik hier niet meer te zitten. Toen ik een jaar of acht was, ben ik in Amsterdam in een gracht gevallen, tussen de kade en een kolenschip.

Als in een film zag ik mijn leven voorbijkomen, met mijn vader, moeder, broertje, zusje, school en de stad Amsterdam. Daarna zag ik een prachtig wit licht en een tunnel. Na die tunnel waren er zulke schitterende kleuren dat ik geen enkele aandrang voelde om terug te keren, er was alleen totale overgave. Maar een buurman had toevallig in de gracht gekeken en had een kopje op het water zien dobberen. Ik was helemaal blauw.

Maar denk niet dat ik daar een ander mens van ben geworden. Het leven hernam zich, de overlevingsdrang en al mijn kwalijke eigenschappen leefden weer op, inclusief mijn egoïsme en streken. Ik ben te rationalistisch om hier geloofszekerheid aan te ontlenen. Wellicht kan zo’n bijna-doodervaring fysiologisch verklaard worden. Zoals ik als architect fysisch kan verklaren waarom het licht in een kerk zus of zo binnenvalt.

Er zijn mensen die zeggen ’Ik heb de Heer gezien’. Dat kan ik niet.

Ik weet niet wie God is. In een kerk gebeurt er iets met me wat ik niet kan verklaren. Ik begrijp mijn eigen emoties niet. Ik begrijp heel veel niet – die mooie ervaring toen ik verdronk, waarom de buurman mij toen ontdekte en niet twee minuten later, klassieke muziek, de schoonheid van kunst en natuur. Voor mij spreekt hier overal God – wat, hoe en waarom weet ik allemaal niet. Maar in dát hij spreekt, daarin heb ik het volste vertrouwen.”