Nestelen & wortelen

Volgens minister Vogelaar nestelt de islam zich diep in onze joods-christelijke traditie en kunnen we straks spreken van een joods-christelijk-islamitische traditie. Ella Vogelaar, minister van wortelschieten. Nou ja, Nederland is op vakantie, zullen we maar zeggen, ligt op het strand of staat te springen langs de Tour. Ik weet nooit precies wat er bedoeld wordt met die joods-christelijke traditie. Premier Balkenende had het er een paar jaar geleden ook al over, wilde zelfs dat het in de Europese grondwet werd opgenomen, die overigens ook zonder Balkenendes gedachtengoed vakkundig werd afgeschoten. Maar bedoelen we te zeggen dat onze wereld gevormd is door joodse en christelijke tradities? Hm, en hoe zit het dan met bijvoorbeeld de democratie, een van de meest prominente eigenschappen van onze cultuur, juist ook als je het vergelijkt met andere grote culturen, de islamitische, de hindoeïstische, de natuurgodsdiensten. Komt noch uit het jodendom, noch uit het christendom voort maar uit de antieke cultuur, om precies te zijn Griekenland. Moeten we dus zeggen: Grieks-joods-christelijke cultuur? Maar dan heb je ook nog de Verlichting, die sinds de achttiende eeuw ons van diep- en domgelovigen rationale skeptici heeft gemaakt: het Grieks-joods-christelijke verlichtingsdenken dus? Binnenkort: het Grieks-joods-christelijk-islamitische verlichtingsdenken? Ik geloof dat ze dat bedoelen met: er een potje van maken. Terug naar minister Vogelaar. Ze vergelijkt de plek van de islam met die van de joden vroeger: ’Eeuwen geleden kwam de joodse gemeenschap naar Nederland en nu zeggen we: Nederland is een land dat gevormd is door joods-christelijke tradities.’ Maar wat is er dan in hemelsnaam zo joods aan onze tradities? Dat we zondebokken de woestijn insturen? Dat we nog altijd op de Messias wachten? Tot in de zeventiende eeuw speelde de joodse cultuur nauwelijks een rol in ons denken, behalve als het om, ja zondebokken ging. Daarna kreeg je Spinoza; maar of ons denken daar joodse tintjes van heeft gekregen vraag ik me af. Het heet joods-christelijk, niet omdat de joden in hun diaspora ook Nederland aandeden, maar omdat het christendom in het jodendom wortelt. De eerste christenen waren joden, de bijbel is een grotendeels joods boek. Vandaar joods-christelijk, in die volgorde, historisch gemotiveerd want als het om sociaal-cultureel belang gaat zou christelijk-joods beter zijn geweest (en slechter hebben geklonken). Met sociale integratie heeft het begrip in elk geval weinig van doen. En dan nu de hamvraag, moeten we de islam maar laten nestelen en wortelen? Ik moet zeggen dat ik er wel even van schrok. Toch een beetje de Wilders-reactie? Wat halen we in huis? Maar nee, het is het gevoel dat we er weer een religieus gemotiveerd gedachtengoed bij halen, het had evengoed het hindoeïsme of Scientology kunnen zijn. Hadden we niet juist afgeleerd om onze maatschappij in te richten vanuit angst voor het onkenbare en numineuze? Moet er over dat koud geworden hapje nu alsnog een hete saus? Nou ja, Nederland is op vakantie, en dat is maar goed ook.