Heeft de coalitie van CDA, PvdA en CU de tijdgeest goed aangevoeld?

Op dit moment weet u meer dan ik. U weet wat Prinsjesdag heeft gebracht, terwijl ik op mijn vakantieadres onkundig ben gebleven van deze presentatie van de politiek en de reacties daarop van belangenorganisaties. Heeft het nieuwe kabinet vaste grond onder de voeten gekregen, of moeten we het de komende jaren stellen met een wankel kabinet? Hoe bracht de oppositie het ervan af? Anders gezegd: is er sprake van een alternatief en hoe wervend is dat?

Persoonlijk ben ik op deze hoogtijdagen altijd het nieuwsgierigst naar de presentatie van de nieuwe hoofdrolspelers. Concreet: hoe verging het de nieuwe fractievoorzitters Pieter van Geel, Jacques Tichelaar en Arie Slob van de ChristenUnie: bewezen zij de kracht van de nieuwe coalitie door te bewijzen dat die ruimte laat voor een eigen, kritische inbreng? Of gedroegen zij zich als ’zetbazen’ van Balkenende, Bos en Rouvoet? Met dat laatste aangevend dat het kabinet niet zo bar veel kritiek kan velen. En de hamvraag natuurlijk: is de coalitie als geheel opgewassen tegen het geweld van Marijnissen, Wilders, Rutte en Halsema?

Het is een diversiteit aan vragen, maar in essentie draaien zij om de vraag naar ’de tijdgeest’. De man of vrouw die in staat is het beste dit ongrijpbare fenomeen te verwoorden, krijgt niet alleen de meeste aandacht, hij of zij blijkt ook niet zelden in staat de politiek naar zijn of haar hand te zetten. Denk aan de onstuitbare opkomst van Pim Fortuyn in 2002. Maar denk ook aan Jan Peter Balkenende, die in die verwarrende jaren daarna met zijn normen en waarden kans zag het meeste vertrouwen te wekken.

Hoe belangrijk het is de tijdgeest aan te voelen, bleek in die eerste maanden na ’nine eleven’ in 2001, na de aanval op de Twin Towers. De Amerikaanse president Bush en de Engelse premier Blair grepen die gebeurtenis aan om land en volk te mobiliseren zich weerbaar op te stellen en om positie te bepalen ten opzichte van de wereld van de islam. Blair pleitte er in die dagen één en andermaal voor de tegenstelling tussen de islam en het Westen niet op de spits te drijven. In Nederland had premier Kok echter zojuist het estafettestokje overgedragen aan Ad Melkert. En voor het overige beperkte hij zich ertoe de winkel draaiende te houden. In Troonrede en Miljoenennota draaide het als vanouds om de koopkrachtplaatjes; alsof er niets was gebeurd.

Toen al stond voor mij vast dat de Paarse coalitie de greep op de politieke werkelijkheid zou verliezen. Al kon ook ik op dat moment onmogelijk voorzien dat Paars tijdens de verkiezingen in 2002 letterlijk bij het groot vuil zou worden gezet. Dit keer staan er ook grote belangen op het spel: de coalitie staat ter linker- en ter rechterzijde zwaar onder druk van Wilders en Marijnissen. Alleen als de coalitie in staat is de tijdgeest goed te verwoorden, zal zij in staat zijn deze druk te pareren. Vandaar mijn vraag: heeft de coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie de tijdgeest goed aangevoeld?