Een relicursus voor iedere protestant

De Vereniging van Vrijzinnige Protestanten (VVP) heeft een religieuze atlas plus spel ontwikkeld. Nu heeft iedere protestantse stroming een eigen inleidingscursus.

Vrijzinnigen onderschatten hun publiek nooit. Neem hun nieuwste uitgave, de ZinAtlas. Altijd al willen weten wat Foucault bezielde toen hij Benthams panopticum aan de vergetelheid ontrukte? En hoe het zit met het verband tussen onzekerheidsvermijding en religie?

Wat dat panopticum aangaat: dat is het moderne alziend oog, de bewakingscamera, een alom aanwezig controlesysteem dat God vervangen heeft maar dezelfde rol vervult: voorkomen dat mensen ’zondigen’. De ZinAtlas stelt dat dat ’het meest kinderachtige motief is om braaf te zijn: angst voor straf’. Waarop de clou volgt: je moet „gewoon uitvinden wat goed is. Luisteren naar anderen die paadjes uitprobeerden. Kaarten lezen, als je maar niet denkt dat je daarmee alles kunt overzien. Niet de kaart maar het landschap!”

Het boek laat zich moeilijk samenvatten – het is een lappendeken, een vergaarbak. Over goed en kwaad, over liefde, kunst en cultuur, over het enneagram (persoonlijkheidstypen), cartografie en culinaire geneugten, en, jawel, over geloof – al ontbreekt dat laatste begrip in de index.

De ZinAtlas is, zoals gezegd, geen lees-lekker-doorboek en dat weten de makers zelf ook; ze heben er een leeslint in gehangen, zodat je af en toe een brokje kunt meepikken. En dan morgen verder.

Doel van het project is, aldus de toelichting, dat ’jongeren en ouderen met elkaar in gesprek komen’. Daarvoor is, met de ZinAtlas, een spel gemaakt, de Zinwijzer. Dat is een spirituele zelftest, vergelijkbaar met Trouw’s Kieskompas. De vier tot acht spelers bepalen, pratend over religieuze kwesties, hun plaats op de levensbeschouwelijke landkaart in de ZinAtlas of op het speelbord van Zinwijzer. Dat bord lijkt op een ingewikkeld elektronisch schakelbord. Het is even puzzelen, maar dan weet je of je bijvoorbeeld behoudend bent (’emotioneel en wantrouwend’) of zakelijk (’eigenzinnig en ontwikkeld’).

Voorzitter Ineke Ludikhuize van de Vereniging van Vrijzinnig Protestanten (VVP) zegt dat het spel geen ’speciale kennis’ vereist. Dat moge zo zijn, een behoorlijk ontwikkelingsniveau is wel verondersteld. Het spel speel je ’in goed gezelschap’, zegt de toelichting.

De VVP presenteert haar ZinAtlas en Zinwijzer als ’vrijzinnig alternatief voor de evangelicale alphacursus en de PKN-basiscursus ’Ontmoetingen met God’’ (zie inzet). Die zijn de VVP (die trouwens inwoont in het Utrechtse hoofdkantoor van de Protestantse Kerk in Nederland) te rechtzinnig.

Haar alternatief richtte zich eerst op de eigen achterban, aldus Ludikhuize. „Maar het is voor iedereen een leuk spel.” Ook voor niet-gelovigen. Door het spel kunnen zij erachter komen „of ze misschien wel een christelijke benadering hebben in bepaalde discussies.”

Zijn de cursussen van evangelische en PKN-snit onder meer gemaakt met het oog op missionering, van vrijzinnigen hoeft het winnen van zielen niet zo nodig. „Spelers worden niet in een bepaalde richting geduwd, via het spel ontdekken ze zelf of ze religieuze standpunten hebben”, zegt Ludikhuize.

O ja, hoe zat het ook alweer met het verband tussen onzekerheidsvermijding en religie? In het hoofdstuk over ’geloof’ legt godsdienstwetenschapper Kocku van Stuckrad uit dat dát verband hoogst speculatief is. „De katholieke kerk verschaft haar gelovigen meer zekerheid dan de protestantse kerk. In protestantse landen bestaat minder behoefte aan zekerheid”, is de redenering. Die deugt niet, bewijst Von Stuckrad. Overtuigend, dat wel. Maar wat hebben de lezers van de ZinAtlas nu geleerd over geloof?