Bloedbad sekte uiting van interne sjiitische strijd

Met wat voor sekte raakte het Iraakse leger vorig weekend slaags, en waarom? Een week later heerst daarover nog volop onzekerheid.

Meer dan tweehonderd leden van de sjiitische sekte Soldaten van de Hemel zijn vorige week bij Najaf gedood, meldde de Iraakse regering donderdag. Daarmee wilde ze een einde maken aan dagenlange speculaties over de toedracht. Het leger was getipt dat de sekte dinsdag, bij de viering van Asjoera, een aanval zou uitvoeren op sjiitische pelgrims. Ook geestelijke leiders waren het doelwit, en de sekte wilde een islamitische staat uitroepen.

De officiële Iraakse verklaring riep echter vooral vragen op. Want hoe kon het Iraakse leger zo verrast worden door een gewapende sekte?

En dan zijn er de berichten dat de gevechten ontstonden toen het hoofd van een sjiitische stam bij een controlepost werd doodgeschoten. Op Iraakse websites staan ooggetuigenverslagen en lijsten van gedode leden van de Hatemi-stam. De stam zou onderweg zijn geweest naar Najaf, zoals honderdduizenden sjiieten kort voor sjiitische hoogtijdagen naar de heilige stad lopen. Vanwege de onveilige situatie en het feit dat een deel van de weg ’s nachts moest worden afgelegd, waren ze bewapend. De oude stamleider, Hadj Saad Najif al-Hatemi, reed met zijn vrouw per auto voorop. Tot ze bij een post van het Iraakse leger bij Zarka beschoten werden. De stamleden beantwoordden het vuur en kregen hulp van de bevriende Kazaal-stam die ook op weg was naar Najaf. Uitkomst: 263 doden en 210 gewonden.

De Hatemi-stam is de grootste in zuid-Irak, en geldt als anti-Iraans. Net als de Kazaals zijn ze tegen de regerende sjiitische partijen, Sciri en Dawa. En die beschuldigen hen van banden met de oude Baathpartij van Saddam Hoessein.

Maar de strijd met de sekte heeft óók plaatsgevonden. Verslaggevers van de Los Angeles Times wisten het terrein op te glippen dat het Iraakse leger had afgesloten. Ze troffen er dertig betonnen gebouwen, omgeven door een hoge wal en een diepe greppel. Gesneuvelde sekteleden droegen lange Arabische gewaden en hadden allen een identiteitsbadge. De groep was bewapend met kalasjnikovs, mortieren en granaten.

Andere bronnen melden dat de groep zich daar al tien jaar geleden vestigde, en er een school en een ziekenhuisje had. Het was een van de vele sjiitische groepen die geloven in de terugkeer van de Mahdi, de verdwenen twaalfde imam. Sjiieten menen dat hun messias terugkeert in een tijd van chaos. De situatie in Irak lijkt ideaal. Deze sekte had een charismatische leider, en ageerde tegen de sjiitische leiders. Wapens heeft ze vermoedelijk bemachtigd toen de buren, leden van Saddams Al-Kuds Leger, na de Amerikaanse invasie de benen namen.

Bekend is dat Saddam een dergelijke groep heeft gesteund om tegenwicht te geven aan de sjiitische geestelijke leiding in Najaf, maar onduidelijk is of dat deze sekte is geweest. Na de invasie zijn meer van dit soort groepen ontstaan.

Met deze kennis zijn meerdere scenario’s denkbaar. De Hatemi-stam kwam onder vuur te liggen, nabij het terrein van de sekte in Zarka. Die voelde zich aangevallen en verdedigde zich met hand en tand. Het omgekeerde is ook mogelijk: na een tip viel het leger de sekte aan, en de Hatemi-stam schoot te hulp, of raakte in de strijd verzeild.

Opvallend is dat de Iraakse overheid geen openheid van zaken geeft, want dan erkent ze hoe verdeeld de sjiitische gemeenschap is. En daarmee zou het beeld onderuit worden gehaald dat het sjiitisch blok vereend staat tegenover de soennieten die de staat afbreken – en dus terecht aan de macht is.