Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel of ultiem inspirerende zin .

’Deze zin komt uit de brief van Paulus aan de Galaten, hoofdstuk vijf. Het begrip vrijheid fascineert mij. Wat is vrijheid? En hoe geef je daaraan gestalte?

In mijn tienerjaren was ik nogal eigenzinnig. Ik woonde in een dorp, dat ik probeerde te ontvluchten door te gaan studeren. Theologie leek me wel wat, maar in die tijd konden vrouwen op onze vleugel van de Nederlands Hervormde kerk nog geen predikant worden. Daarom koos ik voor geschiedenis; een keuze voor vrijheid door de beperking uit de weg te gaan die theologie mij zou geven. Bij geschiedenis boeide mij de vraag wat mensen van de wereld hebben gemaakt. En ik wilde mijn eigen tijd begrijpen; ik studeerde in de jaren tachtig, de tijd van de grote ‘ismen’. In mijn studie heb ik de positie onderzocht van vrouwen in verschillende van die ‘ismen’, bijvoorbeeld het neocalvinisme.

En toen viel de Berlijnse muur. Dat is volgens mij hét event van mijn generatie. De val van een ‘isme’ – dat kón dus. Ik heb een stukje muur gekocht, dat staat nog altijd op mijn studeerkamer. Namens het CDA ging ik in Oost-Europa helpen nieuwe politieke partijen op te richten. Dan vroeg men mij soms: wat is democratie nu eigenlijk? Als ik dan vroeg: wat denken jullie zelf dat dat is, kreeg ik als antwoord: dat alles moet kunnen en mogen, volledige vrijheid.

Maar dan denk ik aan de volgende zin in Galaten 5: ‘Misbruik die vrijheid niet om uw eigen verlangens te bevredigen, maar dien elkaar in liefde’. In bijvoorbeeld Roemenië heb ik gezien waar het bevredigen van eigen verlangens toe leidt: geen respect voor anderen, voor de rechten van minderheden. Ik moest uitleggen waarom het belangrijk is dat vrouwen hetzelfde mogen als mannen. In Nederland lijkt dat heel vanzelfsprekend, maar ik vind het belangrijk om daar steeds kritisch op te reflecteren, en alert te blijven.

Die kritische reflectie vind ik in de reformatorische wijsbegeerte. Dat moet je zien als het beoefenen van filosofie op calvinistische grondslag, in de traditie van Abraham Kuyper en Herman Dooyeweerd, de oude gereformeerde denkers van de Vrije Universiteit. Ook Balkenende, Rouvoet en Bos staan in die traditie. Ik hoop dat zij de moed hebben om over hun belemmeringen heen te stappen en in die vrijheid een fris nieuw kabinet te vormen.

Zeker, de reformatorische wijsbegeerte kijkt naar de wereld door een bepaalde bril – onze religieuze bepaaldheid. Maar als je je daarvan bewust bent, en inziet dat je denken uitgaat van bepaalde aannames, dan ontstaat er vrijheid. Je kunt vrij denken als je je bewust bent van de beperkingen in je denken.

De begrippen vrijheid en beperking zijn voor mij zeer gaan leven toen ik op mijn 45ste per fiets de Mont Ventoux beklom. Ik wilde mijn persoonlijk record, dat al een kleine twintig jaar stond, verbeteren. Ik heb op hoog niveau gefietst – dames elite, zegmaar de categorie Leontien van Moorsel. Als je op de fiets een berg afsjeest ervaar je een ongebreidelde vrijheid en kracht. En een wielerkoers, dat is eigenlijk het dagelijks leven in een notendop.

Aan mijn nieuwe recordpoging bleek ik een ooginfarct overgehouden te hebben, door de inspanning was een bloedvat in mijn netvlies gesprongen. Dat kan leiden tot blindheid, en volgens mijn arts had ik zelfs wel dood kunnen zijn. Op dat moment zag ik in dat ik fysiek toch grenzen had. En het zette me aan het denken over de moeite die we in de Nederlandse samenleving lijken te hebben om over onze grenzen heen te stappen. Welke ruimte gunnen we een ander nog in ons streven naar vrijheid? Want ook dat staat in de brief aan de Galaten: De hele wet is vervuld in één uitspraak: ‘Heb uw naaste lief als uzelf.’

Voorlopig kan ik niet zo intensief fietsen. Ik ben altijd een trainingsbeest geweest, dus het is echt afkicken voor me. Zoiets kost een jaar. Het wereldkampioenschap voor veteranen zal ik dit jaar laten schieten. Misschien heb ik volgend jaar wel de kans, het is beslist niet van de agenda.”