Draaimolen

De kwestie van de invulling van de kabinetsposities is niet aan de orde. U kent mijn positie: geen minister onder Balk. Het is òf premier òf niets. Oké, ik zeg dit wel met een wegdraaiende blik en een flauwe glimlach. En inderdaad, heel Nederland kan zien dat ik een draai aan het voorbereiden ben om een zachte landing op het pluche te kunnen realiseren, maar voorlopig herhaal ik het plechtig: read my lips. Zeker Wouter Bos had het slimmer aan kunnen pakken. Hij had het publiek alvast kunnen voorbereiden op zijn volgende verloochening. Met gevoel voor drama bijvoorbeeld: ’Sinds mijn voornemens, daterend uit de campagne, is de situatie grondig gewijzigd, dames en heren. De verkiezingen hebben tot een ernstige impasse geleid en het landsbelang noopt me tot herbezinning op mijn positie. Ik sluit niets meer uit.’ Dit was minder erg geweest dan de huidige komedie. Bovendien is draaien een kenmerk van de moderne politicus. Is Balkenende minder draaierig dan Bos, hij die zich klaar maakt om zijn beleid van de laatste jaren te verloochenen? Is Rouvoet geen windvaan, hij die zijn beginselen onder het vloerkleed gaat vegen om aan de macht te mogen lebberen? En zijn de heilige boontjes Marijnissen en Halsema geen onbeschaamde draaikonten? Jarenlang schamperen, fulmineren, brullen tegen het regeringsbeleid en als die twee de kans om het land te besturen op een presenteerblad aangereikt krijgen, kiezen ze gauw het hazenpad.

Wouter Bos neemt tenminste zijn verantwoordelijkheden. Dat hij als bestuurder veel beter uit de verf zal komen dan als fractieleider of lijsttrekker, daar twijfelt niemand aan. Maar het aanvaarden van een functie als minister van financiën en vice-premier zal zijn politieke dood betekenen. Dat weten ze heel goed in het VVD-slangennest waaruit serpenten Zalm en Rutte kronkelen om Wouter dood te knuffelen. Ja Wouter, je zult een uitstekende en capabele minister van financiën zijn. En aan het eind van de rit zal je een flinke opdonder van je kiezers krijgen. Ik moet zo ontzettend grinniken van al die analyses die een parallel tussen Kok en Bos proberen te trekken. Ook Wim Kok werd eerst minister van financiën, ‘verwierf het imago van degelijk bestuurder en hij werd later alsnog premier.’ Wat een selectieve interpretatie van de geschiedenis. Kok kwam in 1989 onder Lubbers op financiën en vervreemdde zich gedurende vier jaar van een aanzienlijk deel van zijn achterban. Bij de eerstvolgende verkiezingen (1994) ging de PvdA terug van 49 naar 37 zetels, een verlies van 12. Kok werd gered door de kamikazeactie van Lubbers die zijn kroonprins Brinkman doelbewust onderuit haalde. Het CDA verloor daardoor 20 zetels en moest het formatie-initiatief aan verliezer Kok overlaten. Zonder de roekeloosheid van Lubbers was de impopulaire oud-minister van financiën Kok geen premier geworden. Anders dan Bos anno nu, hoefde Kok bovendien geen rekening te houden met een SP en zijn 25 snippers op de oppositiebanken. Een voetbaldeskundige zei het ooit: ’politiek is een eenvoudig spel. Iedereen draait naar hartelust en aan het eind verliest Bos de verkiezingen.’