Zweedse zuil in Finland krimpt

In Finland zijn morgen verkiezingen. De Zweedstalige minderheid doet volop mee, en heeft in alle opzichten solide rechten. Toch brokkelt de ’zuil’ langzaam af.

„Ik ben een Fin”, zegt Alexander Gullichsen. De restaurant-eigenaar wil er geen misverstand over laten bestaan. Hij is Fins, al spreekt hij Zweeds als eerste taal. „Net als mijn moeder, mijn grootmoeder en mijn overgrootmoeder – toen het nog de officiële taal was in Finland. Maar we lachen om de Zweden in Zweden, net als de Finstalige Finnen doen. Met voetbal zijn we voor Finland. Bij een oorlog met Zweden zouden we vechten voor Finland.”

Tot zijn achttiende hoefde Gullichsen geen Fins te spreken, in het destijds volkomen Zweedstalige Esbo, vlakbij Helsinki. Toen moest hij wel, want anders vond hij geen werk. Nu spreekt Gullichsen het Fins vloeiend, mede omdat hij is getrouwd met een Finstalige Finse. Maar hij droomt nog steeds in het Zweeds.

Ruim vijf procent van de Finnen spreekt Zweeds als moedertaal. „We zijn met zo weinig dat we graag bij elkaar kruipen”, zegt Gullichsen. Het overgrote deel van de cliëntèle van zijn restaurant in hartje Helsinki is Zweeds-Fins. Zij komen er niet alleen vanwege zijn uitstekende elandgehaktballetjes. Het is een kwestie van cultuur, denkt Gullichsen. Hij deed zijn inspiratie voor de open en strakke inrichting op in, jawel, Stockholm. „Finnen vinden het hier te esthetisch, niet gezellig. Zij verschuilen zich liever achter schotten tussen de tafeltjes. Je moet zelfbewust zijn om hier te komen.”

Waarom hecht hij zo aan zijn Zweedstaligheid? Daar heeft Gullichsen nog nooit over nagedacht. Hij doet het nu, maar komt er niet helemaal uit. „Er zijn natuurlijk urgenter dingen in het leven, maar op de een of andere manier vind ik het toch belangrijk.”

Is het vanzelfsprekend dat hij op de Zweedse Volkspartij (SFP) stemt? Gullichsen pakt het Zweedstalige dagblad Hufvudstadsbladet van de bar en wijst op een campagnefoto van de plaatselijke kandidaat. „Die komt hier regelmatig lunchen.” Hij bladert door. „Zij hield hier laatst een partijbijeenkomst. En deze, met haar broer ben ik bevriend. Als ik op de SFP stem is dat omdat ik op een van mijn vrienden wil stemmen.”

Ulla Achrén, partijsecretaris, weet nog wel een reden om SFP te stemmen. „Het behoud van het recht om op school, universiteit, winkels of ziekenhuis de moedertaal te kunnen spreken.” Het partijbureau biedt uitzicht over wat hier Helsingfors heet. In het gebouw zitten ook de Zweedse jongerenorganisatie en cultuurbond, om de hoek is het Zweedse theater en het nauw met de partij verbonden Hufvudstadsbladet.

De Zweedse ’zuil’ slinkt echter zienderogen. Achrén: „Het toenemend aantal gemengde huwelijken is ons grootste punt. Wat kiezen die ouders voor hun kind, een Zweedstalige of Finstalige opvoeding? Sturen ze hun kind naar de Zweedse school, of naar de Finstalige in de buurt?” Met Zweeds kiezen ze voor kwaliteit, zegt ze. „Het een betere basis voor Engels dan Fins. De taal geeft literaire en culturele verrijking.”

Voor de buitenstaander lijkt Achréns strijd een achterhoedegevecht, maar het gaat haar om de toekomst van haar cultuur. Er volgt een gloedvol betoog over de nauwe familiebanden en het actieve sociale leven van Zweedstaligen. „We staan meer open voor elkaar dan de Finnen. Dat alles maakt dat we minder vaak ziek zijn en langer leven.”

Anderen menen dat dit komt omdat de meeste Zweedstaligen sinds de overheersing van Finland nog steeds tot de elite behoren, en beschikken over veel grond en geld. Kwaadsprekers, zegt Achrén. „Er zouden tien Zweedse families in Finland zijn die alles hebben. Onzin.”