Jöva uomög , zolang ’t duurt –

Nooit van het Lijfs gehoord? Dat is dit niet alleen de eerste, maar misschien ook de laatste keer. De taal is op sterven na dood, meldde de Deutsche Welle, de Duitse wereldomroep, dezer dagen. Minder dan tien mensen zouden het Lijfs nog als moedertaal gebruiken en elkaar goedemorgen wensen met (als ik het wel heb) jöva uomög!

De taal dankt haar naam aan de Baltische regio Lijfland. Het handjevol mensen dat haar nog spreekt, woont aan de kust van Letland. Anders dan de meeste talen van Europa en West-Azië, behoort het Lijfs niet tot de Indo-Europese familie, maar tot de Fins-Oegrische, waarvan het Fins, het Hongaars en het Ests het stevigst geworteld zijn.

In Letland is het Lijfs wettelijk erkend. Heemschutters met taalbewustzijn trachten het in leven te houden. Enkele jongeren sms’en zelfs in de taal, meldde de Deutsche Welle. Maar de bekendste voorvechter, de dichter Valts Ernstreits – hij was in 2002 te horen op Poetry International, in het Lijfs –, ziet toch het stervensuur naderen: te weinig moedertaalsprekers.

Het Lijfs is hierin geen uitzondering, Van de ongeveer zesduizend talen op aarde zal in deze eeuw ongeveer de helft teloorgaan, schatten deskundigen. De oorzaken zijn divers: culturele assimilatie (iets wat ook voor het Lijfs geldt), onderdrukking (idem, ten tijde van de Sovjet-Unie), natuurrampen, ziekten (nu vooral aids).

Jammer? Heel jammer, zeg ik de taalspecialist David Crystal na. In ’How Language Works’ (een glasheldere inleiding in de taalkunde trouwens, onlangs verschenen als Penguin Book: 500 blz., £9.99) betreurt hij niet alleen het verlies van biodiversiteit op aarde, maar ook de kaalslag onder de talen. „In een taal ligt de hele geschiedenis van een gemeenschap verankerd en een groot deel van haar culturele identiteit. De wereld is een mozaïek van visies op het leven. Ook de verdwijning van één stukje van dit mozaïek is een verlies voor iedereen.”

Van Dale kent het Lijfs niet. Lijfsbehoud wel, maar dan, helaas terecht, alleen met een kleine letter.