Te realistische beelden kunnen draagvlak aantasten

Het ministerie van defensie heeft voor de missie in Uruzgan het belang van en de invloed op de beeldvorming tijdig onderkend. Journalisten van de meest uiteenlopende media krijgen de kans om ter plaatse verslag te doen. Elke twee weken vliegt een ander gezelschap naar Afghanistan. Door de permanente aanwezigheid van verslaggevers wil Defensie een ’realistisch’ beeld van de missie geven zodat in Nederland geen onnodige onrust bij het thuisfront ontstaat.

Het Amerikaanse leger is tijdens de eerste Golfoorlog (1991) begonnen met het ’embedded’ meenemen van verslaggevers. Dat was vooral ingegeven door ervaringen tijdens de Vietnam-oorlog, toen journalisten min of meer vrij konden schrijven, fotograferen en filmen.

Over de huidige ’embedded’ verslaggeving is veel discussie. Journalisten verblijven in één van de Nederlandse kampen in Uruzgan en moeten hun publicaties voorleggen aan een voorlichter. Die let er vooral op of de veiligheid van militairen niet in gevaar wordt gebracht. Critici vinden dat daardoor geen onafhankelijke berichtgeving over de missie mogelijk is. Verslaggevers die in Uruzgan zijn geweest, oordelen redelijk positief over de voorlichters. Ze vragen alleen om details weg te laten die vijandelijke strijders in de kaart kunnen spelen, zoals de beveiliging van konvooien of operaties die nog gaande zijn of moeten plaatsvinden.

Naast het faciliteren van bezoeken geeft de militaire leiding in Den Haag met enige regelmaat briefings. Commandant der strijdkrachten generaal Dick Berlijn geeft dan tekst en uitleg over de voortgang van de missie. Oorspronkelijk waren de briefings bedoeld als achtergrondinformatie, maar meestal leveren de bijeenkomsten ook nieuws op.

Berlijns toelichting loopt overigens niet altijd synchroon met waarnemingen ter plaatse. Dat bleek bijvoorbeeld gisteren, toen Berlijn geen aantallen burgerslachtoffers wilde noemen terwijl in een door Defensie geautoriseerd artikel al werd gesproken dertig doden. „Ik sluit niet uit dat dat de waarnemingen van overste Querido (de commandant van de gevechtsgroep; red.) nog wat bijgesteld moeten worden”, zei Berlijn zuinigjes.

Cameralieden en fotografen in Uruzgan ook de gelegenheid gekregen om beelden te maken en verspreiden van acties waarbij Nederlandse militairen gewond raakten. De zelfmoordaanslag waarbij soldaat Smeehuijzen om het leven kwam, werd gefilmd door een camerajournalist van RTL Nieuws. Majoor Eric Jonkers, voorlichter op Kamp Holland, stemde in met het uitzenden van de beelden. „Nederland mag weten dat de mensen hier dagelijks met dit soort gevaren moeten omgaan.”

Van de ongekend zware gevechten in Chora zijn geen beelden gemaakt. Mede door het gebrek aan verslaggeving is nog steeds onduidelijk hoeveel burgerslachtoffers en taliban-strijders in Chora om het leven zijn gekomen. Het is de vraag of ’realistische’ beelden uit Chora zouden bijdragen aan het draagvlak van de missie.