Globalisering treft nu individu

Er moet een nieuw antwoord op globalisering komen. Niet langer verdwijnen hele fabrieken over de grens, maar losse banen. Het idee van de EU om vooral ict-werk te scheppen, is achterhaald.

De nieuwe globalisering, waarbij werkgelegenheid makkelijk van het ene naar het andere land kan verhuizen, wordt heel onvoorspelbaar. Het aanwijzen van een paar speerpuntsectoren zal niet meer helpen om banen veilig te stellen, want het uitbesteden van werk zal binnen sectoren, ja zelfs binnen individuele bedrijven, geschieden.

Die waarschuwing gaf gisteren Richard Baldwin, hoogleraar internationale economie in Genève, op een symposium over de uitdaging van de globalisering. Baldwin sprak in Den Haag bij de Sociaal Economische Raad, die op verzoek van het ministerie van economische zaken moet adviseren hoe het beste op de globalisering kan worden gereageerd.

Baldwin is naar eigen zeggen recent wakker geschud door Amerikaanse collega’s. Die brachten eenrapport uit waarin zij stellen dat globalisering niet langer ’meer van hetzelfde’ is, maar een geheel nieuwe fase is ingegaan.

„We spreken nu over de ’tweede scheiding’.De eerste voltrok zich rond 1870. Tot die tijd was transport zo kostbaar en moeizaam, dat alle goederen vlak bij de consument, vaak in het zelfde dorp, werden geproduceerd. Rond 1870 maakten trein en stoomboot transport veel goedkoper. Fabrieken konden gescheiden worden van de consument. Op de wereldmarkt konden goederen gemaakt worden op de plaats waar dat het voordeligste was.”

In feite werd geconcurreerd met producten die het resultaat waren van diverse taken binnen een bedrijf of fabriek, aldus Baldwin. Was één dominante taak ergens anders goedkoper te verrichten, dan verhuisde de hele fabriek. Zo verdwenen hele sectoren, zoals de textielindustrie en andere maakindustrieën, naar lage-lonenlanden.

„Inmiddels is na het transport van goederen ook het transport van ideeën heel goedkoop geworden. Dat maakt een tweede scheiding mogelijk: sommige onderdelen van een bedrijf kunnen nu ver van de fabriek af komen te staan. Boekhouding, onderzoek en marketing, het hoeft niet meer op dezelfde plaats te gebeuren als de fabricage. De eerste voorbeelden van deze tweede scheiding stammen al uit 1985. Bedrijven in de VS lieten een deel van het werk in Mexico doen, Japanse bedrijven gingen werk uitbesteden naar andere Aziatische landen.”

Het lijkt op het eerste gezicht positief dat de globalisering niet langer complete bedrijven uit een land doet verdwijnen. Maar het vergt wel een geheel nieuwe aanpak om werkgelegenheid in een land te behouden, waarschuwt Baldwin. „Je kunt niet meer, zoals in Lissabon door de EU is gedaan, besluiten dat we het in Europa van high-tech moeten hebben en die dus gaan stimuleren. In de ziekenhuizen, die een echte groeisector voor Europa zullen zijn, zullen sommige hoger- en lageropgeleiden veel meer werk krijgen, en anderen, ook hoger of lager opgeleid, zullen hun werk zien verdwijnen naar een ander land. Een tandarts zal hier nog wel altijd vlakbij moeten zijn om te boren, maar de röntgenfoto’s van gebitten laat hij straks wellicht in India beoordelen.”

Overheden zitten nu nog vast aan het idee dat bepaalde sectoren moeten worden gesteund. Fout, meent Baldwin. Individuele arbeiders moeten flexibel gemaakt worden, onder meer door scholing, om snel nieuw werk aan te kunnen. Welk dan ook.