ABN Amro op verkenning

Geen groot concern is nog onvervalst Nederlands, maar het feit dat ABN Amro een bank is maakt de overname toch uniek. De hele financiële wereld kijkt toe hoe ABN Amro een pad verkent waarop nog slechts weinigen zich waagden. Van een nationale bankensector naar een Europese.

Er was een tijd dat je als Nederlander voor een bankrekening een hele simpele afweging maakte: ABN Amro, ING, Postbank, Rabobank of, bijvoorbeeld om groen te bankieren, een van de kleintjes. Wat maakte het ook uit? Ze hadden allemaal een Nederlands vlaggetje op het dak.

Maar juist daarom zou het nu wel eens tijd kunnen worden om melancholisch te worden, want ABN Amro gaat grotendeels in buitenlandse handen over. Eerder ’verloor’ Nederland onder meer al Hoogovens aan British Steel en KLM aan Air France. Bedrijven waarvan de namen in Nederland een gouden randje hebben gekregen, maar waar nu bestuurders vanuit de hele wereld de scepter zwaaien.

Men kán zich daar druk overmaken, maar rond ABN Amro was daar tot nu toe niet zo veel van te merken. Er was wel de laatste, wat aandoenlijke vergadering van aandeelhouders, waar de harde kern van hondstrouwe beleggers in ABN Amro door ABN Amro-topman Rijkman Groenink werd geïnformeerd over de stand van zaken zonder nog iets te kunnen doen. Het onheil was namelijk al geschied; de overgrote meerderheid van het aandelenkapitaal lag al lang en breed in handen van de overnemende partijen en van de speculanten die, zodra bekend werd dat ABN Amro een geheide prooi was, toesnelden als vliegen op de stroop.

Anderzijds blijkt uit recent onderzoek dat ABN Amro, als een van de twintig bronnen voor de AEX-index toch een van ’s lands grootste beursfondsen, vele Nederlanders niet eens te binnen schiet als een typisch Nederlands concern. Dit in tegenstelling tot Ahold of het overigens half-Britse Shell. Het geel-groene logo van de bank blijft bovendien ook straks prominent aanwezig in het straatbeeld, zo verzekeren Fortis, The Royal Bank of Scotland en de bank Santander die samen een consortium vormden om ABN Amro te kunnen inlijven. De ’gewone’ klanten van de bank zullen van de overname waarschijnlijk weinig merken.

Nochtans heeft ABN Amro in het Nederlandse bedrijfsleven wel degelijk de reputatie typisch Nederlands te zijn, waardoor de bank voor Nederlandse partijen net iets toegankelijker zou zijn dan voor ’vreemde’ partijen. Binnen de cultuur van Nederlandse ondernemingen wilde ABN Amro bedrijven nog wel eens een handje toesteken waar een buitenlandse bank dat op grond van objectieve criteria niet zou hebben gedaan. De bank was ook betrokken bij een aantal uitgesproken Nederlandse beursnoteringen, zoals de uitgifte van het aandeel Ajax in 1998, in weerwil van de mening van analisten in binnen- en buitenland die de voetbalclub nog lang niet rijp achtten voor de beurs.

ABN Amro speelde in 2000 ook een hoofdrol in de omstreden beursgang van World Online, het bedrijf waarmee de zakenvrouw Nina Brink miljardair werd. De bank was vele malen gewaarschuwd voor overspannen verwachtingen rond dit fonds, maar zette het aandeel toch met een torenhoge startkoers in de markt. Zowel het aandeel Ajax als het aandeel World Online lag al snel na de uitgifte, zoals dat op het Damrak heet, dood op de beursvloer. De kritiek aan het adres van ABN Amro was fel. Ze kwam erop neer dat de bank bij Ajax te lichtzinnig en bij World Online te haastig was geweest.

Een niet-Nederlandse bank zou misschien niet in deze valkuilen zijn gestapt, om de simpele reden dat die geen speciale band met Ajax of World Online zou hebben gehad. Ze zou zich tot de koele feiten hebben beperkt. Maar er zijn goede redenen om aan te nemen dat er hoe dan ook een einde komt aan een bancaire sector waarin Nederlandse bedrijven een streepje voor hebben in vergelijking met buitenlandse ondernemingen. In plaats van een Nederlandse bankwereld, wordt het binnenkort logischer om van een Europese bankwereld te spreken.

Dat komt door het feit dat de bancaire markt in de 27 landen van de Europese Unie begin volgend jaar wordt geopend. Elke bank met een vergunning van zijn eigen centrale bank kan dan in heel de EU zijn diensten aanbieden. Dat betekent dat het, bijvoorbeeld met internetbankieren, even gemakkelijk kan worden om een rekening te openen bij de Bank Polski als bij de oude vertrouwde Rabobank. En waarom ook niet? Misschien is het rendement op een spaar- of beleggingsrekening bij Polski wel veel gunstiger.

Al sinds de fusie van ABN en de AMRO Bank in 1990 is duidelijk dat Nederland te klein is geworden voor een bank met enige ambitie. Het bedrijf groeide vooral door overnames in het buitenland, die overigens door beleggers uiteindelijk niet werden beloond omdat er te weinig samenhang tussen die wereldwijde activiteiten zit. Reorganisaties in de eerste jaren van deze eeuw waren weinig productief, waardoor de positie van ABN Amro als zelfstandige bank steeds verder onder druk kwam.

Na de afgeketste fusiebesprekingen met die andere grote Nederlandse bank, ING, kwamen de fusiebesprekingen met het Britse Barclays als geroepen. Het was een laatste poging om op basis van enige gelijkwaardigheid door te kunnen. De drang naar grotere schaal en meer efficiëntie van de Europese banken maakt echter dat ABN Amro in drie afzonderlijke delen 10 miljard euro méér waard is dan als geheel.

Dat maakt de overname van ABN Amro tot een project waarnaar vanuit heel Europa, en waarschijnlijk vanuit de hele wereld met grote belangstelling wordt gekeken. De overname van ABN Amro is namelijk niet zomaar een overname, zo bleek ook uit commentaar van minister van financiën Wouter Bos. Waar Bos een maand geleden nog de vloer aanveegde met het ’oranjegevoel’ dat steevast opduikt als er een Nederlands bedrijf in buitenlandse handen komt, zei hij vorige week toch blij te zijn dat het logo van ABN Amro behouden blijft en dat de bank, via het Belgisch-Nederlandse Fortis, toch deels Nederlands blijft. „Je kunt je oranjegevoel ook optrekken aan Fortis”, sprak hij sussend.

Het is een belangrijke aanwijzing dat de overname van ABN Amro ook voor Nederland uniek is, anders dan bijvoorbeeld Douwe Egberts dat Amerikaans werd, of de drogisterijketen Kruidvat die bezit werd van een Chinese investeerder. De transactie belichaamt een fundamentele verandering in de bancaire wereld, en niet alleen omdat ABN Amro de grootste bank van Nederland is.

Wat telt, is het even simpele als zwaarwegende feit dat ABN Amro een bank is. Vele miljoenen mensen krijgen via de bank hun salaris, hebben er een spaarrekening, lossen er hun hypotheek af en hebben er al of niet direct hun beleggingen gestald. Als ABN Amro omvalt, heeft heel Nederland een groot probleem. Hoe pompeus het hoofdkantoor aan de Amsterdamse Zuidas er ook uitziet, als mensen massaal ophouden de bank te vertrouwen, zakt niet het gebouw, maar wel de onderneming als een kaartenhuis in elkaar.

Dat het niet handig is om al te lichtzinnig met het ogenschijnlijke vertrek van ABN Amro om te gaan, vinden ze ook bij De Nederlandsche Bank (DNB). Die is in de komende drie jaar niet weg te slaan bij ABN Amro, beducht als ze is voor een veelvoorkomend rampscenario bij overnames, namelijk dat de boedel in stukjes wordt verkocht zodat er uiteindelijk niets overblijft. Andere risico’s zitten besloten in computersystemen die op elkaar moeten passen, procedures die met elkaar moeten overeenstemmen en niet in de laatste plaats de mogelijke cultuurverschillen tussen de nu tot elkaar veroordeelde medewerkers.

Zonder toestemming van DNB mogen de nieuwe eigenaren van ABN Amro voorlopig geen poot verzetten. Elk van de drie overnemende partijen heeft apart toestemming van DNB gekregen, en elk moeten ze zich voortdurend apart verantwoorden.

Goed beschouwd kijkt niet alleen DNB, maar de hele financiële wereld mee over de schouders van de betrokken banken. Verloopt de hele operatie naar verwachting, dan kan dat volgende grensoverschrijdende fusies en overnames in de bankwereld vleugels geven. Gaat het mis, dan zullen banken niet weten hoe snel ze zich op hun oude vertrouwde grondgebied moeten terugtrekken. Maar vooralsnog lijkt ABN Amro een ultieme koploper te zijn in de beweging naar een bancaire sector die geen nationale, maar een Europese basis heeft.