Wetenschappers zien vooral heil in vergroten van werkzekerheid

Nederland moet zwaar inzetten op werkzekerheid van werknemers. Dat bevordert de productiviteit en kan op termijn de dure ontslagbescherming zelfs overbodig maken.

Dat adviseert de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) in zijn jongste rapport ’Investeren in werkzekerheid’. De arbeidsmarkt van de toekomst stelt hoge eisen aan werknemers, zoals grotere flexibiliteit en productiviteit, analyseert de raad. Die productiviteit in Nederland ligt nu al onder het gemiddelde van de rijke industrielanden in de Oeso. De problemen van vergrijzing, met periodes van personeelstekorten, komen daarbovenop. Het is daarom absoluut noodzakelijk werkzekerheid te versterken zodat werknemers het beste van hun loopbaan kunnen maken, meent de WRR. Ze krijgen steeds vaker te maken met baanwisselingen, ook op oudere leeftijd. Dat vereist een omwenteling in het arbeidsmarktbeleid, dat zich nu nog steeds vooral richt op het behoud van de baan en inkomensbescherming, meent de raad. De raad voorziet dat er veel winst is te behalen als flexibiliteit en zekerheid op een andere leest worden geschoeid. In het nieuwe model moeten werknemers van het begin af aan kunnen bouwen op afspraken over loopbaanontwikkeling en scholing.

De raad bepleit onder meer om in cao’s hierover bindende afspraken te maken. Weliswaar spreken sociale partners regelmatig over betere inzetbaarheid van werknemers, maar „in de praktijk komt er nog weinig van terecht”, zegt Gerard de Vries, staflid van de WRR. Zo krijgen werknemers wel scholing, maar die beperkt zich meestal tot versterking van vaardigheden voor de huidige functie.

De WRR kiest in de discussie over het ontslagrecht een andere koers dan de Sociaal Economische Raad (Ser). Die poogde onlangs tevergeefs het eens te worden over versoepeling van ontslagrecht om flexibiliteit op de arbeidsmarkt te bevorderen. Daarmee zet je het paard achter de wagen, zegt De Vries. „Als je inzet is om mensen aan banen te helpen dan heb je dat treurige gevecht over ontslagvergoedingen voor de kantonrechter helemaal niet meer nodig.” De WRR stelt voor werknemers die met ontslag worden bedreigd recht te geven op een betaalde zoekperiode naar ander werk. Naarmate de werkgever meer heeft geïnvesteerd in de capaciteiten van zijn werknemer, zal die periode korter zijn. Speciale aandacht vraagt de raad voor „nieuwe risico’s” op de arbeidsmarkt: ouderen, allochtonen en vrouwen. In vergelijking met de klassieke risico’s als de WW, WAO en bijstand, worden het combineren van arbeid en zorg, het aan de slag houden van oudere werknemers en het aan het werk helpen van allochtonen ’stiefmoederlijk’ behandeld, kritiseren de wetenschappers.