Taboe op drugs stopt Turkmenen niet

In het hermetisch gesloten Turkmenistan zijn drugs taboe. Toch raken steeds meer jongeren verslaafd.

„Eet toch wat meer!” In een pelgrimsoord net buiten de hoofdstad Asjgabat schuift Goelzjerin Sarkiziana een bord diorama (dikke soep van brood, gekookt vlees en uien) over het plastic tafelkleed. „Doe het voor de gezondheid van mijn zoon.”

Goelzjerins bruine ogen staan mat. Ze is vandaag speciaal naar de ruïnes van de bijna 700 jaar oude Sedjit Djamal-ad-Din moskee gekomen om voor haar zoon te bidden. Voor dag en dauw heeft ze een schaap geslacht en diorama gekookt. Nu biedt ze bezoekers een bord voedzame soep aan.

„Honderd procent zeker dat haar zoon drugsverslaafd is”, fluistert Olga Ossipova (42) na Goelzjerin uitvoerig sterkte te hebben gewenst. „Drugs zijn een ’verboden onderwerp’ in Turkmenistan, daarom zei ze niet wat er mis is met haar zoon.”

„Drugsverslaving onder jongeren is een groot probleem”, zegt Andrei Ivachnik, vader van twee kinderen. „Ik woon in een appartementengebouw met 32 families. Van tenminste drie weet ik zeker dat één van de kinderen aan de heroïne is.” Volgens Olga „kent iedereen minstens een paar verslaafde tieners. Maar erover praten doen ze niet.” Ook sommige buitenlanders mijden het onderwerp. „Daar moet je het niet over hebben”, zegt een Turkse elektricien. Je weet immers nooit wie er meeluistert in de autoritaire staat, waar de KNB (voorheen KGB) afluisterapparatuur in veel openbare gelegenheden zou hebben geplaatst.

Toch weten inwoners van Asjgabat dat tussen de lage, pastelkleurige blokken in de wijk Chitrovka, drugs eenvoudig te krijgen zijn. Volgens de VN kost een shot heroïne maar enkele dollars. De in Bulgarije gevestigde oppositiegroepering ’Turkmenistan Helsinki Stichting’ (THS) meldt dat in deze wijk alleen al zo’n 600 verslaafden rondlopen. „Kijk, daar loopt er één”, zegt Andrej, wijzend op jongen die wegschiet achter een flatgebouw.

Drugsgebruik beperkt zich niet tot de stad. Van oudsher werden opium en hasj op het platteland gebruikt – door oude mannen, of tegen verkoudheid. Nu zouden drugs ook op bruiloften worden aangeboden.

Turkmenistan, met zijn 700 kilometer lange grens met Afghanistan, ligt op twee drugs-routes. De douane is corrupt. Heroïne, opium en marihuana zijn er in overvloed, in het arme land. Volgens de International Crisis Group heeft het drugsgebruik ’een crisisniveau bereikt’.

Cijfers over drugsgebruik kent het dictatoriale land niet. Zelfs de VN-organisatie voor Drugs en Criminaliteit, UNODC, moet schatten. UNODC-functionaris James Callahan schat het aantal drugsverslaafden in Centraal-Azië op één procent van de bevolking. „Ik zie geen reden waarom dat in Turkmenistan anders zou zijn.”

De regering staat ambivalent tegenover het groeiende probleem. Ze opende enkele drugsklinieken, en het land doet mee aan een UNODC-project om grenswachten op te leiden. Volgens lokale kranten vond de vorige maand overleden president Nijazov niettemin dat „opiumgebruik positieve effecten kan hebben”. Een rapport, gefinancierd door het Open Society Institute, meldt „serieuze vermoedens dat het regime betrokken is bij drugshandel. Dit zou ook het officieel ontkennen van het drugsprobleem verklaren.” Maar bewijzen zijn er niet.

Uit veiligheid zijn de namen van Turkmeense personen in dit artikel veranderd.