Nederland wil Rembrandt uit Engeland kopen

De Nederlandse staat wil een schilderij van Rembrandt kopen. Het gaat om een portret van Catrina Hooghsaet, nu in eigendom bij een Britse adellijke familie, gevestigd in Penrhyn Castle in Bangor, Wales.

Het schilderij maakt deel uit van een grote particuliere schilderijencollectie. Ter gelegenheid van het Rembrandtjaar (vorig jaar werd het feit herdacht dat de schilder 400 jaar geleden is geboren) mocht het werk in de Philipsvleugel van het Rijksmuseum hangen. Daar is het nog tot en met 29 april te bezichtigen. Volgens het ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschap gaat het om ’een unieke mogelijkheid om het schilderij voor Nederland te verwerven’. Schilderijen van Rembrandt komen immers zelden op de markt.

Het Portret van Catrina Hooghsaet stamt uit 1657. Rembrandt maakte in die tijd een diepe crisis door. Inkomsten waren er nauwelijks toen ook de opdrachtgevers het lieten afweten. Middenin deze bekommernis kreeg hij van een Amsterdamse burgeres het verzoek om een portret te maken. Dat was op zichzelf al een ongewone zaak, vrouwen werden in die tijd alleen in huwelijksverband geschilderd. Maar Catrina Hooghsaet was ook een bijzondere vrouw. Als lidmaat van de Doopsgezinde kerk wilde ze van haar man scheiden, maar de kerk wees haar verzoek af. Haar besluit om haar echtgenoot dan maar te verlaten, werd door de kerk bestraft door haar volledig van het kerkelijke leven uit te sluiten. Toen ze na tien jaar weer in de kerk mocht komen, was ze 50 jaar oud. Een mooie leeftijd om een portret te laten maken.

Het schilderij verkeert al meer dan een eeuw in Brits bezit. Het hangt in de sombere zalen van Penrhyn Castle in Bangor, Wales. George Dawkins Pennant, de stichter en ontwerper van dit kasteel heeft in de 19de eeuw zijn fortuin in de leiwinning gemaakt en het kasteel is dan ook geheel uit dit materiaal opgetrokken. Het fantasiepaleis en de kunstcollectie kunnen nog altijd worden bezichtigd, de schilderijen worden zelden uitgeleend. Toch was het portret van Catrina Hooghsaet eerder in Nederland te zien geweest, toen Rembrandts 300ste en 350ste geboortedag werden herdacht.

Het Rijksmuseum vindt het portret van de vijftigjarige Catrina een echte topper: „Rembrandt schilderde Catrina op zo’n overtuigende wijze dat het lijkt alsof ze daadwerkelijk voor ons zit; rechtop en met een zelfverzekerde vriendelijk blik,” aldus het museum. De vrouw was in modieuze, maar verder sobere kledij gestoken toen ze voor de schilder poseerde. Sober is de kraag, die op last van de kerk geen weelderige indruk mocht maken. Kostbaar is daarentegen de hoofdtooi. Het bovenkapje is vastgezet met een paarlenspeld. Parels werden in de 17de eeuw nog niet gekweekt en waren uiterst kostbaar. Dat de vrouw met de mode van haar tijd wilde meegaan, blijkt uit de geringe lengte van de mouwen. Mevrouw Hooghsaet lijkt de kerk tegemoet te komen door gebruik te maken van extra ondermouwen die haar onderarmen op zedige wijze bedekken.