Bloeddiamanten bestaan nog

De certificering van diamanten uit Afrikaanse landen betekende een verbetering. Maar niet alle stenen zijn nu ’schoon’.

Leonardo DiCaprio brengt opnieuw de schrijnende gevolgen van de handel in bloeddiamanten onder de aandacht met de film ’Blood Diamond’. Hoewel de winning en handel in bloeddiamanten door internationale afspraken grotendeels is teruggedrongen, wil dit niet zeggen dat gecertificeerde diamanten ’bloedvrij’ zijn. Daarom roepen de Evert Vermeer Stichting en NiZA de internationale gemeenschap op tot strengere controle op mensenrechtenschendingen bij de diamantwinning.

Angola en de Democratische Republiek Congo (DRC) zijn landen met een grote diamantvoorraad. Officieel zijn Angola en DRC op dit moment geen conflictgebieden en worden diamanten uit deze landen voorzien van een zogenoemd Kimberley-certificaat dat aangeeft dat de diamanten ’conflictvrij’ zijn. Uit onderzoek blijkt echter dat bij de winning van diamanten in Angola en de DRC op grote schaal mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Ook Zimbabwe, waar recent nieuwe diamantvoorraden zijn gevonden, kent grote problemen van dwangarbeid, gedwongen verhuizingen en illegale handel. Daarmee biedt de huidige vorm van certificering een schijnoplossing. Gecertificeerde diamanten zijn geen ’schone’ diamanten.

Al jaren voeren maatschappelijke organisaties in de hele wereld actie tegen de winning van en handel in bloeddiamanten, ook wel conflictdiamanten genoemd. Dit leidde in 2003 tot vrijwillige afspraken tussen de 71 belangrijkste diamantproducerende en handelende landen en de diamantindustrie: het Kimberley Proces. Volgens Kimberley zijn conflictdiamanten ’ruwe diamanten die rebellenbewegingen gebruiken om conflicten te financieren’. Alleen diamanten waarvan de herkomst door legitieme overheden is gegarandeerd met het Kimberley-certificaat, mogen internationaal verhandeld worden.

Het Kimberley Proces heeft vruchten afgeworpen: de certificering van diamanten heeft gezorgd voor veel meer transparantie in de van oorsprong zeer gesloten handel. Het is nu veel moeilijker voor rebellenbewegingen om hun diamanten legaal op de markt te brengen. Dit betekent helaas niet dat de consument er zeker van kan zijn dat er geen bloed heeft gevloeid bij de winning van gecertificeerde diamanten. Het enige waar overheden en industrie zich immers toe hebben verbonden is het weren van diamanten die afkomstig zijn uit conflictgebieden.

Als met instemming van overheden mensenrechten worden geschonden bij de winning, kan de regering in kwestie gewoon een Kimberley-certificaat aan een pakket diamanten verlenen. Dat kan ook als overheden diamantopbrengsten gebruiken om conflicten te financieren. Voor een Congolees of een Angolees maakt het uiteindelijk geen verschil of een wettelijke overheid of een rebellengroep zijn rechten met de voeten treedt.

Het is de taak van de internationale gemeenschap én de diamantindustrie om een einde te maken aan de handel in bloeddiamanten. Dit jaar is de Europese Unie voorzitter van het Kimberley Proces. Daarmee heeft ze een unieke kans om de definitie van conflictdiamanten te verbreden, zodat mensenrechtenschendingen door erkende overheden ook onder het Proces vallen. Tegelijkertijd dient ze, samen met de diamantindustrie, druk uit te oefenen op landen als Angola en de DRC om de mensenrechten bij diamantwinning te waarborgen. Alleen dan kunnen consumenten er echt zeker van zijn dat hun diamant ook werkelijk ’schoon’ is. De film ’Blood Diamond’ laat zien dat het uitsteken van je nek soms tot verrassende resultaten kan leiden.