’Marc overleeft daar al twintig jaar, hij is best een taaie’

Samen met het Wereld Natuurfonds hoopt Apenheul-directeur Bert de Boer primatoloog Marc van Roosmalen uit de Braziliaanse cel te krijgen.

Na 20 jaar wetenschappelijk onderzoek in het Braziliaanse Amazonegebied is de zestigjarige Marc van Roosmalen veroordeeld tot 14 jaar cel, voor ’misdrijven tegen natuurlijke bronnen’. Hij zou geen vergunning hebben aangevraagd om een apenopvang bij zijn woning te houden.

Van Roosmalen, oorspronkelijk Nederlander maar in 1997 genaturaliseerd tot Braziliaan, doet volgens Apenheul-directeur Bert de Boer uniek onderzoek. „De meeste wetenschappers gaan een maand op expeditie en zitten de rest van het jaar op de universiteit of in een laboratorium. Marc zit al 20 jaar in de jungle.”

Van Roosmalen werd wereldberoemd doordat hij zo’n twintig nieuwe soorten ontdekte. Bomen, vogels en een zeekoe, maar vooral primaten. Een springaapje dat hem deed denken aan prins Bernhard, gaf hij de naam Callicebus Bernhardi. Time Magazine riep de onderzoeker uit tot held van het jaar 2000.

Volgens collega De Boer is zijn werk nog lang niet af. „Het Amazonewoud lijkt één aaneengesloten gebied, maar in feite wordt het door de talloze zij-armen van de Amazonerivier opgedeeld. Veel aapjes kunnen nog niet over een sloot van tien meter breed komen, lokaal moeten er in die geïsoleerde gebieden dus soorten leven, die nergens anders voorkomen. Pas als je aantoont hoe uniek die delen van het regenwoud zijn, kun je de natuur proberen te beschermen.”

De Boer weet dat Van Roosmalen veel invloedrijke grootgrondbezitters en houtkappers tegen zich in het harnas heeft gejaagd en vermoedt dat die achter de arrestatie zitten.

In 2002 moest de ex-Nederlander al 1600 dollar boete betalen voor ’apendiefstal’. 27 zeldzame aapjes werden in beslag genomen. De bioloog gaf toen aan dat hij in 1996 een vergunning had aangevraagd om weesaapjes op te vangen, maar nooit een reactie had ontvangen. Volgens de Boer heerst er in Brazilië en enorme bureaucratie. „Als je in een afgelegen dorp komt, waar ze zo’n aapje als huisdier houden, kun je niet zes jaar op een vergunning wachten.”

De directeur sluit niet uit dat Van Roosmalen wel eens wat plantenmateriaal, weefsel of bloed het land uit heeft gevoerd. „Aan wetenschappelijke publicaties worden hoge eisen gesteld, je kan een nieuwe soort omschrijven en fotograferen, maar moet ook DNA leveren. Dat kun je geen diefstal noemen.”

De Boer kan nog niet veel voor zijn collega betekenen. „We willen niets overhaast doen en verzamelen eerst meer informatie, hopelijk helpt de internationale status van het WNF daarbij.” Hij maakt zich niet direct zorgen: „Marc overleeft daar al 20 jaar en is best een taaie. Een paar weekjes cel krijgen hem niet klein.”