Trouw-lezers kiezen voor architectuur met ziel en menselijke maat

De uitslag van de verkiezing van het mooiste gebouw van Nederland laat niets te raden over. De kiezers hebben massaal gestemd voor ’menselijke’ gebouwen en tegen de afstandelijke, anonieme architectuur van glas en staal die momenteel de hoofdstroming in de Nederlandse architectuur is.

In de serie interviews die Trouw in het kader van de Verkiezing van het mooiste gebouw heeft gehouden, kwam vaak het verwijt naar voren dat architecten te weinig rekening houden met de historie, te weinig rekening houden met de omgeving en te weinig rekening houden met de mens die in het gebouw moet wonen of werken. De conclusie: architecten bouwen ter meerdere eer en glorie van zichzelf in plaats van voor de mens en zijn omgeving.

De top drie van mooiste gebouwen onderscheidt zich van deze benadering. Zowel het hoofdkantoor van de Gasunie, het favoriete gebouw van de kiezers, als het hoofdkantoor van de vroegere NMB-bank in Amsterdam Zuidoost behoort tot de stroming van het organisch bouwen. Deze uit het begin van de twintigste eeuw stammende stroming heeft als filosofie dat gebouwen en natuur in elkaar over horen te vloeien. De menselijke maat moet voorop staan. Vandaar hun voorliefde voor ronde vormen, welvende muren van natuurlijke materialen, hoekjes en nisjes die voor geborgenheid zorgen.

Moderne architecten gruwen ervan en geven de voorkeur aan sober en strak, maar de meeste mensen spreekt het juist aan, zoals ze ook houden van veel oudere gebouwen die rijkelijk versierd zijn. De kiezers kozen gebouwen die in tegenstelling tot de ’standaard blokkendozenarchitectuur’ een ’ziel’ hebben, concludeert architect Jo Coenen. Over die ’ziel’ valt te redetwisten. Feit is wel dat Trouw-lezers haar missen in de hedendaagse architectuur. Er verrijzen tegenwoordig veel imposante gebouwen. Maar vaak is het ene inwisselbaar voor het andere. Als iets blijkt uit deze verkiezing is het wel dat mensen iets met een gebouw willen ’hebben’.

Of in deze verkiezing werkelijk het mooiste gebouw van Nederland gekozen is, is niet zo relevant. Maar architecten hebben alle reden om bij de uitslag stil te staan. Het is waar dat bij alle moderne kunstvormen de elite een vooruitstrevender smaak heeft dan het grote publiek: moderne muziek heeft ook slechts een kleine schare aanhangers. Maar in tegenstelling tot muziek kun je architectuur niet uitzetten. Een architect doet er daarom wijs aan niet al te ver voor de muziek uit te lopen. Wat meer dienstbaarheid zou hem sieren.