Mariniers wachten jaren op huis

Veel Russische marineofficieren – en hun families – kampen met een woonprobleem. De staat is verantwoordelijk, maar doet weinig.

De weduwe, die niet met haar naam in de krant wil, ziet eruit als eind veertig maar blijkt begin dertig te zijn. Haar man, een marineofficier bij de Noordse Vloot, overleed aan een hartaanval tijdens het sporten.

Nu er geen reden meer is om in Moermansk te wonen wil zij zo snel mogelijk weg uit de koude en donkere poolstad – de zon komt hier pas weer in de lente tevoorschijn. De ironie wil dat haar ouders – de enige plek waar zij terecht kan – op Nova Zembla wonen, zo’n beetje de enige bewoonde plek ten noorden van Moermansk.

Officieel heeft de weduwe recht op een zogenaamd wooncertificaat van de staat. Met dit certificaat kan zij een vergelijkbare woning elders krijgen. Maar zoals vaker in Rusland zijn de letter van de wet en de realiteit twee verschillende werelden.

Zo’n 160.000 families wachten in Rusland op vervangende woonruimte. Anderen ontvangen wel wooncertificaten, maar de prijzen van de certificaten zijn veel te laag, soms slechts een zesde van de prijs van een woning. Dit maakt het bijna onmogelijk om een nieuwe woning te vinden. In de tussentijd wonen deze mensen vaak in erbarmelijke omstandigheden met meerdere families in barakken.

Directeur Alexander Artemjev van de non-gouvernementele organisatie Egida in Moermansk helpt mensen in hun strijd om woonruimte. Hij houdt kantoor in een zweterig voormalig hotelkamertje in het centrum. Het is een hopeloos kleine ruimte voor zijn cliëntèle van 300 gezinnen, voornamelijk afkomstig uit de Noordse vloot.

Zelf procedeert Artemjev al tien jaar. De woning waar hij zelf recht op had wordt bewoond door een marinier die geen aanspraak heeft op de flat, maar hoger in rang is. Aangezien alle rechtsmiddelen in Rusland zijn uitgeput dient de zaak nu bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

In een speech noemde Poetin het probleem de woonsituatie voor mariniers een ’schande’. Maar Artemjev, die meerdere brieven naar het Kremlin stuurde over zijn woonprobleem en dat van anderen, kreeg slechts een ontvangstbevestiging: „De staat speelt een spelletje met ons. Aan de ene kant beloven zij veel veranderingen, aan de andere kant gebruiken zij elke maas in de wet om zo weinig mogelijk uit te betalen.”

Volgens Artemjev is het woonprobleem symbolisch voor de situatie waarin de Russische marine verkeert. De ondergang van de Koersk-onderzeeër in 2000, voor de kust van Moermansk, ligt nog vers in het geheugen. Daarbij kwamen 118 mensen om het leven.

Gevraagd naar wat er precies gebeurde met de onderzeeër gaf president Poetin als antwoord: „Hij zonk.”

Artemjev: „Dit typeert hoe de Russische krijgstop omgaat met het personeel. Een collega van mij raakte gehandicapt in de Tsjetsjeense oorlog. De Russische regering weigerde hem het geld uit te keren waar hij recht op had. De rechter zei tegen de majoor dat hij zijn geld maar moest halen bij Maschadov”, verwijzend naar een voormalige Tsjetsjeense rebellenleider.

De minachting voor marinepersoneel is vernietigend voor de moraal. Volgens Artemjev is alcoholisme in de krijgsmacht een groot probleem, en is zelfs dronkenschap op de brug niet ongewoon. Sinds kort zou met elke onderzeeër een hoge officier meereizen die de kapitein in de gaten moet houden.