Hoe in het nieuwe jaar de waan van de dag te temmen?

Uit enquêtes blijkt dat veel mensen het nieuwe jaar opgelucht hebben begroet. Ruim eenderde, om precies te zijn. Ze ervoeren de aanloop naar de feestdagen als een belasting, de feestdagen zelf als geforceerde gezelligheid en terugkijkend naar het achterliggende jaar bekruipt hen het gevoel of ze in een waanzinnige achtbaan hebben gezeten.

Wat dit laatste punt betreft kan ik met hen meeleven. Tweeduizendzes kenmerkte zich door een duizelingwekkend aantal gebeurtenissen. Zowel wereldwijd met conflicten, oorlogen en slachtpartijen in Irak, Afghanistan, Iran, Israël, Libanon, de Palestijnse gebieden en Darfur. Als in eigen land, waar ministers als herfstbladeren van de boom dwarrelden, het kabinet-Balkenende ten val kwam en zelfs in die gevallen status nog kans zag bijna een constitutionele crisis te veroorzaken. En dan heb ik nog niet eens over de verkiezingsspektakels; eerst die om het lijsttrekkerschap, dan de krachtmeting tussen lijsttrekkers om de Kamerzetels. Of we er niet genoeg van konden krijgen.

De dichtheid van gebeurtenissen is zo groot dat het me soms moeite kost voor de geest te halen waar het een week eerder ook al weer over ging. Ik weiger te geloven dat dit een ouderdomsverschijnsel is: mijn studenten kijken me ook glazig aan als ik ze vraag naar de juist toedracht van een gebeurtenis van een paar weken geleden. Het verschil is hooguit dat zij er maling aan hebben: zij tuimelen onbekommerd door de tijd.

Vanzelfsprekend heeft deze vluchtigheid gevolgen voor de politiek. Meer dan ooit zijn kiezers op drift geraakt en dat is te merken bij iedere uitslag van verkiezingen. Die stellen niet alleen politici voor een lastige puzzel, de kiezers zelf hebben er ook last van. Sinds een paar jaar spreken zij zich uit voor krachtig politiek leiderschap. Bovendien geven zij een voorkeur aan partijen met uitgesproken standpunten: zie het succes van de SP en de partij van Geert Wilders. Kiezers willen houvast.

De paradox is echter dat dit soort houvast niet verkrijgbaar is. Uitgesproken partijen zijn zelden in staat een kabinet te vormen en krachtige leiders zijn evenmin voorhanden. De moderne leider, aldus Joop van Holsteyn, laat zich leiden door opiniepeilingen. Het zou zelfs dom zijn om dat niet te doen, vindt hij. En met die constatering zijn we weer terug bij de waan van de dag. Want wat anders dan dat weerspiegelen die peilingen? Zo wordt het dus nooit wat. Vandaar mijn vraag: Hoe in het nieuwe jaar de waan van de dag te temmen?