’Nederland is nog nooit zo veilig geweest’

De zee stijgt en dreigt de Randstad te overstromen. Burgemeester Leers van Maastricht roept bedrijven en inwoners op naar het hoger gelegen Limburg te komen. De provincie ontvolkt en kan wel wat migranten gebruiken. Volgens wateringenieur Dijkman zal eerder de polder openbarsten dan de Randstad overstromen.

„Naar Limburg verhuizen, op de vlucht voor het water? De kans op een overstroming van de Maas is een stuk groter dan een watersnoodramp in de Randstad.”

Jos Dijkman van Delft Hydraulics, het voormalige Waterloopkundig Laboratorium, moet een beetje lachen om de oproep van de burgemeester van Maastricht.

Natuurlijk, de zeespiegel stijgt, maar niet zo onheilspellend snel als sommigen willen doen geloven. Naar verwachting staat de zee in 2100 een halve tot een hele meter hoger. Extreme stijgingen, bijvoorbeeld door het afsmelten van de Groenlandse ijskap, zijn volgens de huidige inzichten een kwestie van veel langere termijn.

Als er al problemen komen, verwacht Dijkman ze eerder in het binnenland dan aan de kust. „Bij een stijgende zee wordt de afwatering een probleem. Het IJsselmeer raakt steeds moeilijker zijn water kwijt. En we zullen de rivierdijken flink moeten verhogen, wil het Rijnwater naar zee blijven stromen.”

Er dreigt ook nog een gevaar van onderen: de druk van het grondwater. Dat staat in verbinding met de zee en bij een stijgende zeespiegel neemt die druk toe. Dijkman: „Het probleem wordt niet: hoe houden we de diepe polders droog, maar: hoe voorkomen we dat ze openbarsten. Als de druk te groot wordt, perst het grondwater stukken klei en veen naar boven. Daar zijn geen precieze gegevens over, maar mijn gevoel zegt dat we dat bij een zeespiegelstijging van drie meter niet meer tegenhouden. Dan zullen we de diepste polders moeten laten vollopen of anders volstorten met zand of klei.”

Van een ander kaliber is het gevaar van een watersnoodramp, dat de dijken het in een zware storm of na heftige regenval begeven. Wettelijk is vastgelegd dat in de Randstad zo’n ramp niet vaker mag voorkomen dan eens in de tienduizend jaar. De dijken worden elke vijf jaar gekeurd en telkens blijkt een flink deel van de dijken niet aan die wettelijke norm te voldoen.

Menigeen schreeuwt dan moord en brand, maar Dijkman relativeert het gevaar. „De belangrijkste oorzaak van dat falen is dat de vertaling van norm naar dijkhoogte zo nu en dan wordt bijgesteld. Logisch dat dijken dan even niet meer aan de norm voldoen. En voor het overige: de kustverdediging telt nu acht zwakke plekken en het kost 1,6 miljard om die op orde te brengen. Het kabinet heeft daar nu 400 miljoen voor gereserveerd. Sommigen vinden dat je de dijken in één keer moet aanpakken, maar het kabinet moet een politieke afweging maken, en dit lijkt mij redelijk.”

„De kans op een overstroming is nu veel kleiner dan vijftig jaar geleden. Het is nog nooit zo veilig geweest. Door de mogelijke klimaatverandering moeten we alert blijven. Ik zie de signalen die daarop wijzen, maar persoonlijk zeg ik: eerst zien, dan geloven. Eerst zeker weten voordat we miljarden investeren. Als de zeespiegelstijging werkelijk een probleem wordt, kunnen we alsnog in actie komen en de dijken ophogen. Dan hebben we binnen tien, vijftien jaar onze zaken weer op orde.”