Scepsis over Frans recht op wonen

Zonder huizen blijft een wettelijk recht op wonen, zoals de Franse president Chirac nu belooft, een dode letter. Burgemeester Poux van de Parijse voorstad La Courneuve vreest een mislukking.

Voor wie de RER-trein van Parijs naar het verderop gelegen vliegveld Charles de Gaulle neemt, valt hij bijna niet te missen. De driehonderd meter lange en vijftig meter hoge flat van het stadje La Courneuve.

De Balzac heet het gevaarte. Alsof de naam van een groot schrijver de bewoners zou kunnen doen vergeten in welke akelige banlieue ze terecht gekomen waren.

Want dat was La Courneuve lange tijd. Maar de afgelopen jaren veranderde er veel in het stadje even ten noorden van Parijs. Twee zusterflats van De Balzac gingen tegen de vlakte. Kleinere, leefbaarder flats verrezen. Onveranderd bleef echter het grote aantal sociale huurwoningen die 53 procent van het totaal uitmaken. Een groot contrast met een nabijgelegen gemeente als Le Raincy dat nog geen 4 procent sociale huurwoningen telt.

Volgens Gilles Poux, de communistische burgemeester van La Courneuve, is die scheve verhouding ook een sta-in-de-weg voor het oplossen van het daklozenprobleem. „Afgelopen jaar hebben we nog geëist dat Le Raincy alsnog de volgens de wet vereiste 20 procent sociale huurwoningen gaat bouwen”, zegt Poux in zijn werkkamer van het negentiende-eeuwse stadhuis.

Volgens Poux staat of valt het succes van het wettelijke recht op een woning dat president Jacques Chirac onlangs aankondigde met de mogelijkheid collega’s zoals die in Le Raincy te straffen. Hij denkt onder andere over een verbod voor zo’n burgemeester om zich herkiesbaar te stellen.

Poux is sceptisch over Chiracs recht op wonen dat dezelfde universele pretenties heeft als het recht op onderwijs en het recht op gezondheidszorg. Burgers zullen hun woning daadwerkelijk kunnen opeisen bij de rechter. De president gaf hiermee een snel antwoord op de ’Kinderen van Don Quichotte’. Deze organisatie sloeg vlak voor Kerst een tentenkamp op langs het Canal du Saint Martin, op een duur stukje Parijs.

Dergelijke acties ten behoeve van de Sans Domicile Fixe, de SDF zoals daklozen in Frankrijk worden genoemd, zijn er al minstens tien jaar rond de Kerst. Maar nog nooit – de verkiezingen komen er aan – was een groep zo succesvol. Politici, zoals de socialistische presidentskandidate Ségolène Royal, stonden in de rij om langs te mogen komen.

In 2008 moet de wet, die het parlement volgende week behandelt, van kracht zijn. In het begin zullen alleen de meest behoeftigen, zoals echte SDF, alleenstaande moeders met kinderen of armen met werk er een beroep op kunnen doen. Vanaf 2012 moeten individuen of families volgen die in een ’ongezonde of onwaardige onderkomen’ bivakkeren.

De staat zal ’heel fors moeten investeren’, aldus Poux, om de 120.000 woningen per jaar te kunnen bouwen waarin het wetsontwerp van premier Dominque de Villepin voorziet.

Poux staat niet alleen in zijn argwaan. Martin Hirsch, de directeur van de Emmaüsstichting, zei in Franse kranten dat ’een recht nog niet bestaat door het te proclameren’. Ook veel juristen reageerden kritisch. Op zijn blog vroeg de advocaat Frédéric Rollin zich af waar een dakloze zijn recht op een woning kon verzilveren. „Stel dat de rechter hem in het gelijk stelt, dan komt hij uiteindelijk toch uit bij de instanties. Maar die kunnen niet in een paar weken een woning uit de grond stampen.”

Poux zelf relativeert het daklozenprobleem als het gaat om de categorie die vroeger werd aangeduid met ’clochards’, de onaangepaste zwervers. „Dat zijn er maar een paar duizend. Wat die nodig hebben is structurele opvang. Daar kunnen La Courneuve en omliggende gemeentes wel voor zorgen.”

Veel moeilijker is het probleem van de ’nieuwe armen’ die bivakkeren in caravans of slechte woningen: hun aantal schatten sommige organisaties op drie miljoen.

Poux komt weer op zijn rijke buurgemeente Le Raincy en wijst erop dat 10 procent van de gemeentes in de regio Parijs 55 procent van de totale sociale woningbouw voor zijn rekening neemt. „Als het steeds dezelfde burgemeesters zijn die hun verantwoordelijkheid nemen, komen we er niet.”

Het is nu zaak waakzaam te blijven, zegt Poux. „Wij moeten er op toezien dat er harde clausules in de wet komen. Anders dreigt een herhaling van het scenario in 1982 toen er ook al een wet kwam die onderdak aan een ieder beloofde zonder dat er in de praktijk veel van terecht kwam.”