Wat me bezighoudt, is dat niet een mens, maar het witte paard is verheven tot symbool van hoop.

De wereld van het nieuws moet het meestal hebben van feiten. Maar in 2001 toonde de Amerikaanse media-onderzoeker Jack Lule aan dat zelfs het nieuws van een kwaliteitskrant als de New York Times soms (en vaak nog onbewust) in de context wordt gezet van verhalen, die draaien om een paar mythische uitgangspunten, waarmee de mens zich al sinds onheuglijke tijden tracht te verzoenen met de schijnbare zinloosheid van het bestaan. In zijn ’Daily news, eternal stories: the mythological role of journalism’ zien we hoe in het ogenschijnlijk harde, dagelijkse nieuws gemakkelijk zeven oermythen te onderkennen zijn: die van het Slachtoffer, de Zondebok, de Held, de Goede Moeder, de Bedrieger, de Andere Wereld en de Zondvloed.

Zo bezien is het nauwelijks verbazingwekkend dat diezelfde New York Times in november een foto van de Nederlandse fotograaf Laurens Aaij prominent op pagina drie plaatste, waarvoor hij afgelopen maandag zelfs de prestigieuze Zilveren Camera in de wacht sleepte: de foto van het Witte Paard. Sindsdien kent heel Nederland dit paard, dat te midden van de modderige ellende van de door het water ingesloten paarden in een Rembrandt-achtige verlichting fier overeind staat. Als een icoon, als een symbool van hoop, zoals de jury haar keuze rechtvaardigde. En dat niet alleen, in zijn witte eentje vertegenwoordigde het paard maar liefst drie archetypes: die van het Slachtoffer, maar meer nog die van de Held, die de Zondvloed weerstaat.

Wat me nochtans bezighoudt, is dat een dier deze prominente rol kreeg toebedeeld. De fotograaf houdt het erop, dat dit komt omdat beesten het nu eenmaal altijd goed doen in het nieuws. Maar alleen al vanwege het gebruik van het woord beest overtuigt dit antwoord me niet. Met beest onderstreep je de ondergeschikte rol van het dier. Het is maar een beest, zeggen we. Om die reden is het een beetje raar een beest te verheffen tot symbool van hoop. Nee, dan hadden de mensen vroeger meer oog voor de mythische dimensie van dieren. De Noorse god Wodan reed op een wit paard met acht benen. Tacitus noteerde al dat voor de Germanen een wit paard een heilig dier was. En Napoleon liet zich graag afbeelden op een wit paard, een Arabische schimmel. En laten we wel wezen: het paard op deze foto is geen beest.

Hoe langer ik erover nadenk, hoe meer ik tot overtuiging kom dat de keuze voor juist deze foto geen toeval is. Er was behoefte aan een symbool van hoop, maar hoe de jury ook zocht in die stapel van 9147 nieuwsfoto's, geen hoop. Nergens te vinden, tenminste niet in de mensenwereld. Geen Marten Luther King, geen John F. Kennedy, geen Mandela en zelfs geen bisschop Tutu. De enige bisschop die dezer dagen het nieuws beheerst, is de Poolse aartsbisschop Wielgus en die blijkt juist lelijk van zijn voetstuk gevallen. En in het binnenland is het ook armoe troef. In 2002 wonnen twee relatieve nieuwkomers, Wouter Bos en Jan Peter Balkenende, op overtuigende wijze de verkiezingen. Zij vertegenwoordigden na de moord op die andere held, op Pim Fortuyn, de hoop op een nieuwe toekomst. Samen zouden ze er iets moois van kunnen maken. Het heeft niet zo mogen zijn. Ieder ging zijn eigen weg. Op die weg konden zij zich wel handhaven, maar boetten zij wel aanzienlijk in op de belofte van het witte paard. En inmiddels zitten ze weer samen aan tafel, sadder and wiser.

Of het nog wat wordt? Ik heb er een hard hoofd in. Herman Wijffels doet zijn best. Het is een kei die vaak genoemd werd voor het premierschap. In een portret in de Volkskrant van gisteren werden hem zelfs mythische eigenschappen toegedicht. Vooralsnog stel ik echter vast dat hij als gastheer op het landgoed Lauswolt meer weg had van de godfather uit een maffiafilm. Maar wie weet, misschien is hij wel het donkere paard in de race, the dark horse, dat straks aan de finish ineens het witte paard blijkt te zijn.