Fischer brengt 'Big Brother' in herinnering

Vrijheid wordt in de Westerse wereld beschouwd als één van de grootste verworvenheden. Sinds 11/9 staat de wereld op zijn kop en proberen we krampachtig aan onze beleving van vrijheid vast te houden. Ongemerkt hebben we al flinke concessies gedaan. Verborgen camera's, het ongemerkt afluisteren van telefoongesprekken en zelfs het gijzelen van journalisten. Eigenlijk zijn we terecht gekomen in een soort "Big brother-programma".

Daar moest ik onwillekeurig aan denken toen ik op internet las dat Bobby Fischer weer eens van zich heeft laten horen. In IJsland, waar de gewezen Amerikaan asiel heeft gekregen, werd op de televisie een schaakprogramma getoond. Twee meesters namen het in een rapidpartij tegen elkaar op. Op een gegeven moment stond het zo:

Thorfinsson - Gunnarson (zie diagram 1)

In de diagramstelling liet de witspeler zich in op:

36. Tc6? Wit stond al niet goed, maar deze combinatie is gebaseerd op een hersenschim.

36. ... Dxc6 37. Pf5 Hier pakte de zwartspeler zijn koning vast, bedacht zich en speelde toch maar 37. ... Dd7. De witspeler protesteerde waardoor de zwartspeler zich alsnog moest laten matzetten na:

37. ... Kg8?? 38. Dxg7 mat (1-0).

De commentatoren gingen verder niet in op de stelling totdat er een telefoontje binnenkwam van niemand minder dan Bobby Fischer. Hij vroeg zich af waarom men niet de briljante voortzetting 37. ... Txg2+! 38. Kh1 Th4!! 39. Pxh4 Txf2+ 40. Kg1 Tg2++ 41. Kh1 Tg1++ 42. Kh2 Dh1 mat had laten zien. Gelukkig weer eens een schaakvariant van het genie en dit maal gelukkig geen antisemitische uitlatingen, waar hij de laatste jaren om bekend werd.

Zo waart de geest van Fischer voort, hoewel hij zich niet meer in de toernooiarena begeeft. Het deed me denken aan een partij die Karpov ooit speelde op een Olympiade tegen een onbeduidende tegenstander. De toenmalige wereldkampioen was in grote problemen gekomen en naar later bleek, had Fischer deze speler ingefluisterd hoe hij Karpov in een bepaalde variant moest bestrijden. Een mooi voorbeeld van "Big brother is watching you".

Hetzelfde gebeurde min of meer ten tijde van één van de tweekampen tussen Karpov en Kasparov. In een radio-interview beweerde Fischer dat de uitslag en de partijen voorgekookt waren door de Russische autoriteiten. Om deze bewering te staven kwam hij met talloze voorbeelden, waarbij de onderstaande analogie wel heel frappant is. Fischer beweerde dat de negende partij gepreoccupeerd is aan de hand van zijn partij tegen Saidy in 1964.

Karpov - Kasparov, Moskou 1984 (zie diagram 2).

46. ... gxh4 47. Pg2 hxg3+ 48. Kxg3 Ke6 49. Pf4+ Kf5 50. Pxh5 Ke6 51. Pf4+ Kd6 52. Kg4 Lc2 53. Kh5 Ld1 54. Kg6 Ke7 55. Pxd5+ Ke6 56. Pc7+ Kd7 57. Pxa6 Lxf3 58. Kxf6 Kd6 59. Kf5 Kd5 60. Kf4 Lh1 61. Ke3 Kc4 62. Pc5 Lc6 63. Pd3 Lg2 64. Pe5+ Kc3 65. Pg6 Kc4 66. Pe7 Lb7 67. Pf5 Lg2 68. Pd6+ Kb3 69. Pxb5 Ka4 70. Pd6 (1-0).

Saidy - Fischer, New York 1964 (zie diagram 3).

41. ... g4 42. hxg4 hxg4 43. fxg4 Ph6 44. Le1 Pxg4 45. Ld2 Kf5 46. Le1 Pf6 47. Lh4 Ph5 48. Le1 Kg4 49. Ke2 Pg3+ 50. Kd3 Pf5 51. Lf2 Ph4 52. a5 Pxg2 53. Kc3 Kf3 54. Lg1 Ke2 55. Lh2 f3 56. Lg3 Pe3 (0-1).

Big Brother bestond ook al in 1918 toen Capablanca een zwakkere tegenstander op bijzonder fraaie wijze met een 'petite combinaison' te grazen nam.

Capablanca - Fonarov, New York 1918 (zie diagram 4).

Het partijverloop was als volgt:

1. Txd6 Txd6 2. Lxe5 Td1 Dit lijkt aardig want na 2. ... Lxe5 3. Dxe5 f6 4. Dxd6 wint wit. Maar er volgde:

3. Txd1 Lxe5 4. Ph6+ Kh8 5. Dxe5!! Dxe5 6. Pxf7+ (1-0).

Inderdaad schitterend, maar Big brother (wereldkampioenskandidaat Aljechin) toonde vlak daarna aan dat er een levensgroot lek in de combinatie zit. Na 2. ... Da5! blijkt het allerminst duidelijk te zijn! Er zijn nu de volgende mogelijkheden:

A) 3. b4 en nu:

A1) 3. ... Dxe5?! 4. Pxd6 is goed voor wit;

A2) 3. ... Lxe5! 4. bxa5 Lxg3 en zwart staat materiaal voor;

A3) 3. ... Dxb4 4. c3 Dxe4 5. Pe7+ Kh8 6. f4 Dd3 en zwart slaat het initiatief af.

B) 3. Lc3 Lxc3 4. bxc3 (Op 4. Dxd6 is 4. ... Lb4 oké.) 4. ... Tg6 5. Pe7+ Kh8 6. Pxg6+ hxg6 en zwart heeft compensatie voor zijn pion.

Diagram 1

Diagram 2

Diagram 3

Diagram 4