Verbeteringen hard nodig om hoop levend te houden

Bondscoach Van Basten heeft twee fundamentele fouten gemaakt. De eerste is niet of nauwelijks meer te herstellen, de tweede – het niet bieden van houvast – misschien nog wel.

In Sofia speelde Oranje vorig najaar, bij hoge uitzondering in dit tijdperk, acceptabel en redelijk vloeiend voetbal. Dus wie weet, nu Bulgarije vanavond in de Arena opnieuw de tegenstander is. Toegegeven, het is een tamelijk holle redenering, maar veel meer om aan vast te houden biedt Oranje nu eenmaal niet, in het begin van toch al het vierde seizoen van bondscoach Van Basten.

Meer dan het uitblijven van soepel spel knaagt het gemis van vastigheden, dat hardnekkige hoofdkenmerk van Van Bastens regime. De bondscoach wordt al niet meer herinnerd aan zijn ambitie om Oranje dominant en attractief te laten spelen. Voor zover zoiets met een nationale ploeg en de onvermijdelijke spelerswisselingen over een langere periode al te bereiken zou zijn, prioriteit kan het niet hebben nu het beslissende stadium van de EK-kwalificatie aanbreekt. Het gaat nu eerst en vooral om het resultaat, maar op langere termijn is een vertrouwenwekkend kader dringend gewenst.

Het kan, grofweg gezegd, elke keer weer anders zijn bij Oranje – althans, dat gevoel wordt gewekt en wel in die mate dat het bijna onvoorstelbaar is dat het ook niet voor spelers geldt. Hiermee tekent zich een fundamentele fout af van de onverminderd onervaren Van Basten, zijn tweede (over de eerste later meer). Een coach dient zijn team houvast te bieden. Niet dat Van Basten dat niet probeert. Hij kiest het systeem daarbij als zijn instrument. Maar vooralsnog blijkt die methode, op zijn manier, niet of nauwelijks te werken.

Zijn geliefde speelwijze met drie middenvelders en drie aanvallers biedt duidelijkheid, zegt Van Basten. Het lijkt er zelfs op dat de 2-1 nederlaag van vorige maand in het oefenduel met Zwitserland vanavond bij de hervatting van de EK-kwalificatiecyclus niet tot noemenswaardige wijzigingen, op cruciale posities dan, zal leiden. Oppervlakkig bezien zou in die zin van vastigheid kunnen worden gesproken. Maar een aaneenschakeling van mislukte opvoeringen rechtvaardigt de gevolgtrekking dat Van Basten er desondanks niet in slaagt zijn bedoelingen kernachtig op zijn spelers over te brengen – wat óók een voorname vereiste voor een coach mag heten.

Er kleeft daarbij, even terzijde, al langer iets merkwaardigs aan het systeem en de daaruit voortvloeiende speeltrant. Een argument van Van Basten is óók dat het ’t makkelijkst zou zijn voor spelers die slechts incidenteel bijeenkomen. Maar dat laat zich lastig rijmen met de karakteristieke verzuchting als Oranje of een clubteam zich weer eens op het zogeheten Nederlandse systeem heeft stukgebeten. Dan is het plots, zeggen spelers en toch ook Van Basten in koor, het moeilijkst denkbare voetbal – en dat schijnen ’wij’ nu eenmaal te willen spelen.

Om de hoop levend te houden dat zijn verzandende project in (normaal gesproken) zijn laatste contractjaar alsnog glans kan worden gegeven, zijn zichtbare verbeteringen op korte termijn welkom voor Van Basten. Het is interessant om vanavond te bezien of in de achterliggende trainingsweek, waarin twee besloten sessies waren opgenomen, de bedoelingen van de bondscoach wél zijn overgekomen. Aan het einde ervan liet Van Basten gisteren zes spelers afvallen: derde doelman Timmer, Emanuelson, Jaliens, Afellay, Huntelaar en de geblesseerde Van der Vaart.

Dat was in alle gevallen logisch, maar een ingrijpender maatregel mag opnieuw niet worden verwacht. Wellicht is het voor een ommezwaai naar het internationaal gangbare systeem met twee aanvallers (en vier middenvelders) ook al te laat. Het was ooit de eerste fundamentele fout van Van Basten dat hij zijn systeem boven de spelers stelde in plaats van andersom. Het middenveld van Oranje is daarin naar internationale maatstaven zowel kwantitatief als kwalitatief mager bezet. Maar zonder de verstoten Van Bommel ontbreken voorlopig in het Nederlandse aanbod specifieke kwaliteiten om een uitgebalanceerd viermansmiddenveld samen te stellen.

De eerste fundamentele fout van Van Basten is daarmee niet of nauwelijks meer te herstellen, de tweede misschien nog wel. Dáárop kan halverwege de kwalificatiereeks de hoop worden gevestigd. Maar in Zwitserland werd al de waarschuwing gegeven dat alleen een genormaliseerde selectie (met Van Nistelrooij weer) nog geen garanties biedt, en tevens zij gememoreerd dat Oranje vorig jaar in Sofia aanvankelijk door de Bulgaren behoorlijk in de problemen was gebracht.