Religie domineert boekenbeurs van Caïro

De rol van de islam groeit opnieuw in het Midden-Oosten. Dat was deze week goed zichtbaar op de boekenbeurs van Cairo, waar het aantal religieuze boeken een grote vlucht heeft genomen.

Op de grootste boekenmarkt van het Midden-Oosten, met ruim veertienhonderd stands en twee miljoen bezoekers, is er voor elk wat wils. Het aanbod varieert van studieboeken en Disney-dvd’s, tot Europese bestsellers en Arabische literatuur, met dit jaar speciale aandacht voor de onlangs overleden Egyptische Nobelprijswinnaar Naguib Mahfouz

Maar het is de hoeveelheid religieuze boeken die dit jaar de toon van de boekenbeurs bepaalt. „Dit is een afspiegeling van de samenleving”, zegt literair criticus Adel Abdel Moneim. Hij noemt de ontwikkeling liever ’conservatief’ dan islamitisch.

De stands liggen vol met korans in alle soorten en maten, gebundelde fatwa’s en een veelvoud aan religieuze self-help-boeken. „We verkopen steeds meer religieuze boeken”, vertelt Hamdy Mahmoud, verkoper in het paviljoen van Dar al Kitab al Arabi. „Rond de veertig procent van onze oplage bestaat daaruit en een nog groter deel van de omzet.”

Boeken met de Iraanse president Ahmadinejad en Hezbollah leider Nasrallah op de cover blijken eveneens enorm populair. Ook Hitlers ’Mein Kampf’ heeft een prominente plaats gekregen bij Dar al Kitab al Arabi. „Iemand die zich opoffert spreekt veel mensen aan”, verklaart Mahmoud dat. „Mensen hebben helden nodig.”

Binnen het religieuze genre zijn dit jaar vooral boeken populair die gaan over de verschillen tussen soennieten en sjiieten, vertelt Mohamed Ali, een medewerker van uitgever Madbuli. Hij vermoedt dat dit niet alleen komt door de oorlog in Irak. „Het gaat slecht in Egypte. Mensen keren zich daarom weer tot God en dat zie je in de hoeveelheid religieuze boeken hier op de boekenmarkt.”

Net als andere jaren kwam ook deze keer weer een aantal boeken niet langs de Egyptische censuurcommissie. Zo werd Nabil Nofal, marketingmanager van de Libanese uitgever Dar al Adab, onaangenaam verrast toen bleek dat klassiekers als ’Zorba de Griek’, ’Lolita’ en ’De ondraaglijke lichtheid van het bestaan’ van Milan Kundera werden tegengehouden.

Boeken uit het Westen worden geweigerd vanwege seksueel getinte passages of het bespreken van religie. Arabische auteurs, zoals bijvoorbeeld dit jaar de feministe Nawal El-Sadawy, worden vaak gecensureerd omdat ze politiek of sociaal gevoelige onderwerpen bespreken. „Maar boeken over bijvoorbeeld Hezbollah zijn geen probleem”, stelt Nofal vast, wijzend op de collectie van zijn buurman.

Hoewel twee uitgevers met banden met de Moslimbroederschap in de aanloop tot de boekenbeurs zijn opgepakt, maken veel mensen gebruik van de relatieve vrijheid voor islamitische boeken.

Anti-christelijke en anti-semitische literatuur, en fatwaboekjes over het doden van toeristen (niet toegestaan als het gaat om ’echte’ toeristen) of het kapen van vliegtuigen (niet toegestaan als iedereen in het bezit is van een geldig ticket) liggen open en bloot in de schappen. Naast het literaire werk van Naguib Mahfouz.