Servië vreest voor ’zijn’ kloosters in Kosovo

De toekomst van Kosovo betreft ook de tientallen orthodoxe kerken en kloosters in de regio. Servië twijfelt of die wel in goede handen zijn bij de (grotendeels islamitische) Albanezen. In het Decani-klooster wachten monniken gelaten af.

„Buongiorno!” De Italiaanse Navo-militairen die de toegangsweg naar het Decani-klooster bewaken, zijn bijna blij als ze een bezoeker ontwaren. Voor hen valt weinig te beleven. Toeristen zijn er niet in Kosovo en de plaatselijke bevolking laat het klooster links liggen.

Ook binnen de kloostermuren heerst rust. In de verte bromt een generator, de kerk zit op slot. Vader Johan (26), die in zijn wapperende zwarte gewaad het binnenplein oversteekt, wil de sleutel wel even halen. Binnen wijst hij trots op de originele fresco’s die de wanden bedekken. Het klooster werd in 2004 op de Werelderfgoedlijst van Unesco gezet.

Johan laat ook de sarcofaag van Sint Stefan zien, de koning die in de veertiende eeuw opdracht gaf om de kerk te bouwen. Voor de oorlog, zegt hij, kwamen ook moslims hier bidden.

Dat is voorbij. Albanezen hebben geen trek meer om naar het Servische klooster te komen, al was het maar omdat het in hun eigen gemeenschap gevoelig ligt. Decani ligt in west-Kosovo, basis van het Kosovo Bevrijdingsleger UCK dat in de jaren negentig de wapens opnam tegen Servische onderdrukking. Serviërs komen tegenwoordig alleen op feestdagen langs, per konvooi.

De 27 monniken doen geen boodschappen meer in het nabijgelegen Pec, vroeger een multi-etnische stad. In plaats daarvan rijden ze met een escorte naar Montenegro, vertelt monnik Hilarion terwijl hij in de iconenwerkplaats Turkse koffie zet.

De 32-jarige monnik, acteur voordat hij zijn roeping vond, woont al tien jaar in Decani. Hij maakte mee dat het klooster eind jaren negentig eerst Albanese en later Servische vluchtelingen opving. Het complex overleefde de oorlog onbeschadigd, ondanks enkele granaataanvallen. Ook in 2004, toen in een oprisping van geweld zeker dertig kloosters en kerken werden verwoest, bleef Decani ongedeerd.

Volgens Servië dreigt er inmiddels gevaar uit andere hoek: bouwactiviteiten in de omgeving van het klooster. Belgrado schopt regelmatig stennis omdat er plannen zouden zijn om een fabriek of weg in de kloof bij Decani aan te leggen. „Ongefundeerde beschuldigingen”, zegt een woordvoerder van Unmik, de VN-organisatie die de baas is in Kosovo.

Maar Servië heeft er belang bij de suggestie te wekken dat ’zijn’ cultureel erfgoed in gevaar is, en dat de bescherming ervan niet in goede handen is bij de Albanese regering.

Om die vrees weg te nemen, krijgt een aantal belangrijke kloosters een beschermde status in het scenario van VN-diplomaat Ahtisaari.

Hilarion hoopt er maar het beste van. Hij ziet een rol voor Europa én Servië weggelegd bij het beschermen van de kloosters. „Maar ik hoop vooral dat duidelijkheid over de toekomst van Kosovo eindelijk wat kalmte zal brengen.”