Beeldreligie wordt fundamentalistischer

In ons nieuwe transparante werklokaal zijn de redacteuren geordend zoals in menig kantoor gebruikelijk is: blokken van vier of zes werkplekken in het gelid, van elkaar gescheiden door lage kasten. In het midden bij de ingang zit de hoofdredacteur in een aquarium.

Het is nog even wennen. Zo is het wat ongemakkelijk sollicitatiegesprekken voeren in het zicht van veel nieuwsgierige redacteuren en liep laatst een collega met een beker koffie in de hand knalhard tegen een van de glazen panelen, waar hij de toegang tot mijn vertrek vermoedde. Maar volgens sommige inrichtingsfilosofen moet deze doorzichtigheid heilzaam zijn voor ons werk – en dan is een beker hete koffie over je broek of een buil op het hoofd een klein offer.

Afwijkend is onze centrale middentafel: in een grote cirkel zitten chef dag of chef nacht omgeven door eind- en opmaakredacteuren. In hun nabijheid zitten foto- en internetredactie. Zij verwerken de stroom kopij en beelden, maken de koppen, geven de pagina’s vorm om ze na een laatste controle digitaal naar de drukkerij te sturen. Het is de redactionele machinekamer.

Om ons te herinneren aan de dynamiek van het digitale mediatijdperk is er achter de middentafel een halfronde wand waaraan zes grote beeldschermen hangen. Daarop kunnen wij beeld oproepen van televisie, internet en als het goed is ook van de krant in aanbouw.

Donderdag zag ik op die schermen het grootste deel van de dag sneeuw. Ik zag mannen en vrouwen gehuld in parka’s met microfoons voor de mond. De beelden verschenen op drie verschillende zenders in een voortdurende herhaling.

Het de avond daarvoor afgegeven weeralarm had de redacties in staat van paraatheid gebracht. Maar ook de natie, met als gevolg dat er de hele dag eigenlijk alleen maar goed nieuws was. De sneeuwwagens waren op tijd uitgereden. Automobilisten hadden zich aangepast. In plaats van de gevreesde 350 kilometer, was er om half zes 12 kilometer file. Velen hadden de werkdag bekort. Talloze bijeenkomsten buiten de deur waren geschrapt. Alleen het besluit van de NS om de dienstregeling preventief te halveren leidde tot vertraging en ongenoegen. En op Schiphol moest je ook veel geduld hebben. Nederland had zich voorbeeldig gedragen meldde het journaal om acht uur. Na het alarm kon de sneeuw zelf alleen maar teleurstellen.

Ik besefte wat de risico’s van die beeldschermen zijn. Wie daar voor zit kon zich donderdag bijna niet meer onttrekken aan de indruk dat zich tenminste elk moment een ramp zou kunnen voltrekken. Terwijl een blik door het venster of, nog ondernemender, een ommetje buiten de deur, je tot een heel ander besef van werkelijkheid zou brengen. Dit is geen verwijt aan het KNMI en ook niet zozeer aan het adres van de journaalredacties. Zij deden hun werk, verspreidden de informatie waarop burgers hun gedrag konden afstemmen en de redacties van dagbladen gedroegen zich die avond bij het maken van de krant al even ’voorbeeldig’.

Maar het gevaar dat je je laat meeslepen door het soms zo scheve venster op de wereld, neemt alleen maar toe. In het huis van de toekomst zullen in elke kamer schermen staan. In de tram, de trein en de auto zullen schermen hangen – slecht nieuws misschien voor de gratis treinkranten. In het café, de wachtkamer bij de huisarts, de bejaardensoos en waar je het nu nog niet kunt verzinnen, komen schermen. Televisie en internet versmelten. De mobiele telefoon is camera en televisie tegelijk. De beeldreligie wordt nog fundamentalistischer.

Want al die schermen moeten vol met beelden. En bij gebrek aan nieuws en geld om nieuw nieuws te zoeken, zal er herhaald moeten worden. Er zal eindeloos veel sneeuw vallen en dat ligt niet aan de afstelling van uw toestel.