Biertje en rust bracht leiders bijeen

De ’vonk sloeg over’ in het Friese Beetsterzwaag, waar de leiders van CDA, PvdA en CU elkaar ver van de hectiek van het Binnenhof in ontspannen sfeer troffen, vertelde CU-leider André Rouvoet. Daar kregen ze het gevoel dat deze formatie echt iets kon worden.

Die vonk was ook wel nodig. Rouvoet en PvdA-leider Wouter Bos hadden Jan Peter Balkenende in de oppositie immers jarenlang hard aangepakt; vanwege zijn ’harde’ en zelfs ’weinig sociaal-christelijke’ beleid en vermeende ’gebrek aan leiderschap’.

Maar ook CDA-leider Balkenende moest een flinke draai maken. De herinnering aan de mislukte formatie van 2003 met de PvdA lag nog vers in het geheugen.

De heren moesten kortom van ver komen om samen, onder leiding van de bedachtzame en stille informateur Wijffels, het fundament voor een nieuw kabinet te leggen. Het overnachten en samen een biertje kunnen drinken zonder de druk van media, hielpen enorm. Of het feit dat de SP en GroenLinks niet wilden regeren en het zo onrustig bij de VVD was dat zelfs het CDA niet meer met die partij in zee wilde. Ze moesten er echt uitkomen.

„We gingen met de benen op tafel nadenken over de vraag waar Nederland voor stond. Die analyse heeft ons een stuk verder gebracht”, vertelde Rouvoet gisteren. Balkenende: „In Beetsterzwaag ontstond een gezamenlijk idee over de toekomst van Nederland.”

CDA en PvdA presenteerden daar allebei een visiestuk over de samenleving. De één geschreven door CDA’er Piet Hein Donner, de ander door wetenschapper en PvdA’er Ronald Plasterk. Tot verrassing van alle onderhandelaars bleken de stukken opvallend veel op elkaar te lijken, al was de ene wat archaïscher opgeschreven dan de ander. Het was voor informateur Wijffels niet moeilijk vervolgens een gezamenlijk stuk over respect, solidariteit en duurzaamheid te formuleren.

Het echte geloof in elkaar ontstond de week daarop in Hollandsche Rading, in het kasteeltje van de krijgsmacht. Daar besloten ze het probleem van de één, ook het probleem van de ander te maken en niet in hokjes te gaan denken. Ze wilden geen opeenstapeling van compromissen, maar een door drie partijen gedragen beleid. En – vooruitlopend op het in ere herstellen van het polderoverleg – werd al tijdens de formatie overal in het land aan deskundigen om advies gevraagd.

De methode is een groot succes, vinden de partijen. Balkenende is zo enthousiast dat er volgens hem zelfs „een nieuw hoofdstuk aan de Nederlandse politiek is toegevoegd”.