Die ramp komt er, zoveel is zeker

De wereld, Nederland niet uitgezonderd, staan meer en ernstiger rampen te wachten. Hoog tijd om daarop voorbereid te zijn, vinden de Amerikaanse hoogleraar Marvin Birnbaum en zijn Nederlandse collega Joost Bierens.

Neem een grote overstroming in Nederland. „Een deel van de mensen in het getroffen gebied zal op tijd kunnen worden geëvacueerd. Elders ontstaat daardoor een grote druk op de gezondheidszorg”, schetst Bierens, hoogleraar Urgentiegeneeskunde aan het VU Medisch Centrum, de ontwikkelingen die zich in zo’n geval voltrekken. „Niet iedereen kan of wil op tijd weg. Kijk naar het weeralarm van onlangs: er zijn altijd mensen die dergelijke waarschuwingen naast zich neerleggen. Veel mensen komen vast te zitten.”

Birnbaum vult aan: „Die krijgen tekort aan medicijnen, de batterijen van hun gehoorapparaten raken op, ze raken hun lenzen kwijt, kortom: kleine dingen die voor grote onrust zorgen.” Bierens: „Er vallen uiteraard slachtoffers. Veel mensen raken onderkoeld. En je weet nu al dat dat problematisch wordt. In Nederland hebben we geen duidelijke richtlijnen voor de behandeling van onderkoeling.”

Zo zijn er nog wel wat scenario’s te bedenken van crises die een bovenmatig beroep zullen doen op de medische voorzieningen in een regio of land: een pandemie, een ontploffing van een chemische fabriek, een aanval met biologische wapens. Bierens: „Over de kans op een terroristisch aanslag durf ik geen uitspraak te doen, maar de andere rampen zullen zich zeker voltrekken.” Hier of elders, daarvan is ook Birnbaum overtuigd: „De samenleving wordt steeds complexer, door de verstedelijking wonen steeds meer mensen dicht op elkaar, vaak ook nog eens dichtbij zee.”

Voorbereidingen treffen om de gevolgen te beperken is dringend noodzakelijk. Daar is op papier iedereen het vaak wel over eens, maar de woorden worden zelden opgevolgd door daden. Natuurlijk, net na een rampzalige gebeurtenis is er volop belangstelling, maar die ebt ook snel weer weg. Birnbaum, retorisch: „Orkaan Katrina toonde aan dat het niet handig is als in ziekenhuizen allerlei machines en installaties in de kelder staan. Hoeveel ziekenhuizen in Nederland hebben daar lering uit getrokken?”

Verstandig bouwen, bepaalde voorraden aanleggen (Birnbaum: „maar ze dan wel op tijd rouleren, zodat ze niet onbruikbaar zijn geworden tegen de tijd dat ze nodig zijn”) is bovendien niet genoeg. Bierens: „Personeel moet weten wat te doen in noodgevallen, er is training nodig, en niet één keer, maar steeds herhaald.” Bovendien is een zekere waakzaamheid van iederéén noodzakelijk. „Het lastigste is misschien nog wel om daar het juiste evenwicht in te vinden. Volstrekte zorgeloosheid is niet goed, maar steeds angst aanjagen werkt ook niet.” Want dat kan zelfs een averechts effect hebben. Zo werd vorig jaar diverse keren alarm geslagen over de vogelgriep. Het was of loos of de gevolgen bleven beperkt door snel optreden van de autoriteiten. „Maar dat kan tot gevolg hebben dat mensen de volgende keer zeggen: het zal allemaal zo’n vaart wel niet lopen.” En juist dan is de kans op een catastrofe groot.