Zuid- en Noord-Soedan samen in regering

Met de nieuwe regering van nationale eenheid ontsnapt Soedan aan een scheuring. Maar olieregio Abyei kan een nieuw breekpunt vormen.

De meeste wegen in het Soedanese Zuid-Kordofan zijn niet meer dan slingerende sporen. Uitzondering is de weg naar Abyei: die is kaarsrecht en het hele jaar open voor het zware verkeer richting de olievelden. Een kleine tien procent van de huidige Soedanese olie-export komt uit Abyei, goed voor een half miljard dollar per jaar. Abyei, of het nu bij het noorden of zuiden hoort, is de laatste onopgeloste kwestie van het vredesakkoord tussen Zuid- en Noord-Soedan, dat in 2005 na twee decennia bloedvergieten tot stand kwam. Deze week vormden de strijdende partijen van weleer samen een regering.

Abyei draait niet enkel om olie. De productiviteit daalt en in 2011, wanneer de bevolking per referendum kiest tussen Noord- of Zuid-Soedan, zijn de meeste velden leeggepompt. President elBeshir heeft dus andere redenen ’Abyei nooit op te geven’.

Abyei bestaat grotendeels uit savanne en moerasland. Langs de oevers van de rivier Kiir en de rivier van de Gazellen laten de Dinka Ngok en Misseriya hun koeien grazen. In het stadje Abyei gebeurt niet veel en Zacharia Atem, parlementslid, beweert met stalen gezicht dat er niets aan de hand is: „De Ngok en Misseriya hebben elkaar veel ellende aangedaan tijdens de oorlog. Maar nu leven ze weer zonder problemen samen.”

De Ngok waren de gevestigde inwoners en de Misseriya trokken met hun koeien op en neer tussen Noord-Kordofan en Abyei. De Misseriya hebben de NCP gesteund sinds de partij aan de macht kwam. Aangespoord door de belofte van land hebben ze de Ngok verjaagd en olievelden beschermd tegen rebellenleger SPLA. Nu de vrede getekend is, staan de Misseriya met lege handen: de Ngok blijven de eigenaren van het land, de Misseriya moeten het doen met gebruiksrechten. De vertragingstactiek van Soedans president in Abyei is deels een poging de Misseriya het idee te geven dat hij ze niet in de steek laat. Jason Matus, VN-medewerker in Abyei, vult aan: „Vier op de vijf Ngok vluchtten tijdens de oorlog. Door de onzekerheid en trage wederopbouw komen ze maar langzaam terug. En als de Ngok niet in Abyei zijn, kunnen ze ook niet stemmen voor aansluiting bij Zuid-Soedan.” Zo blijft wat er rest van Abyei’s olievoorraden, in Noord-Soedan.

Met zijn weigering de grenzen van Abyei te erkennen zoals die door een speciale onderzoekscommissie zijn vastgesteld, riskeert elBeshir een nieuwe oorlog met de SPLM. Abyei zit al sinds 2005 zonder officieel bestuur. Het is onmogelijk te bepalen wie de inwoners zijn van Abyei en wie stemrecht hebben in het referendum. De olieopbrengsten uit Abyei, die gedeeld zouden moeten worden met het Zuiden, gaan geheel naar Khartoem. De SPLM is het gesol beu en het lijkt erop alsof elBeshir hoopt dat ze hun geduld verliezen.

Voor de NCP zou het niet slecht uitkomen als de oorlog hervat wordt. De verkiezingskansen in 2009 zijn niet geweldig en als Zuid-Soedan zich afscheidt in 2011, houdt Noord-Soedan weinig over: een zandbak met een paar vruchtbare provincies langs de Nijl. Maar de regering-elBeshir staat al onder grote internationale druk in verband met Darfur, en hervatting van de oorlog in het Zuiden zou tot zware sancties leiden.

Goed ingevoerde waarnemers verwachten geen breuk. De NCP wil de schuld niet krijgen van hervatting van de oorlog; voor de SPLM is het referendum in 2011 zo goed als heilig. Waarschijnlijk komen de partijen voor eind 2007 tot een vergelijk waarbij de olie-opbrengsten in Abyei worden afgeruild tegen de landrechten van óf de Ngok óf de Misseriya.