Breuk met vorige kabinet moet tussen de regels door blijken

Een openlijke erkenning dat de politieke koers van het kabinet Balkenende-IV wezenlijk af zal wijken van zijn drie voorgangers, zal de lezer vergeefs in het regeerakkoord zoeken.

De PvdA was vanaf het begin bezig met een kansloze missie door dat van het CDA te vragen. Het CDA-verkiezingsprogramma ’Vertrouwen in Nederland, vertrouwen in elkaar’ kondigde aan dat na het saneren en hervormen van de afgelopen jaren, nu de tijd was gekomen voor investeren in de samenleving. Het regeerakkoord, althans alles wat daarover de afgelopen dagen uitlekte, is daar een mooi vervolg op. Nergens een radicale breuk met het beleid van het vorige kabinet en ook nergens een onvertogen woord daarover.

Wouter Bos, de politiek leider van de PvdA, riep dus zijn CDA-collega Balkenende, in de verkiezingscampagne en in de formatie sinds eind november, vergeefs op openlijk afstand te nemen van zijn eerder gevoerde beleid. De sociaal-democraten moeten hopen dat het totaalbeeld dat uit het nieuwe regeerakkoord naar voren komt, aangeeft dat die breuk met het eerdere beleid er wel degelijk is. „Onze achterban herkent dat heus wel. Dat hoef je niet met zoveel woorden in een regeerakkoord op te nemen”, meende een lid van de PvdA-fractie gisteren terwijl hij zat te wachten tot hij eindelijk de definitieve tekst van het regeerakkoord onder ogen zou krijgen. De terugtrekkende beweging was al ingezet voor het regeerakkoord in de Kamer gearriveerd was.

De PvdA kan overigens wel argumenten aandragen voor de stelling dat er iets staat te veranderen in Den Haag. Het regeerakkoord bevat tal van passages en aankondigingen, waaruit in ieder geval een andere kijk op het politiek en maatschappelijk middenveld blijkt. Zo wordt een nieuw kabinet opgedragen om binnen honderd dagen met werkgevers en werknemers een akkoord te sluiten over de wensen op sociaal-economisch terrein. Een Museumplein in Amsterdam vol woedende vakbondsleden, zoals het vorige kabinet al snel tegenkwam, wil de nieuwe coalitie voorkomen.

Maar niet alleen de organisaties van werknemers en werkgevers wordt gevraagd mee te doen. Een blauwdruk voor een nieuwe organisatie van de publieke omroep, zoals het vorige kabinet nog had, is bijvoorbeeld van de baan. De nieuwe coalitie wil samen met de omroepen gaan bekijken wat er aan vernieuwing mogelijk is. Een derde voorbeeld: de saneringswijken in de grote steden worden aangepakt. Maar het kabinet investeert niet alleen zelf geld, woningcorporaties en gemeenten moeten meedoen.

Het moge een belangrijke accentverschuiving zijn, het blijft echter een feit dat anderen vragen mee te doen als je gaat investeren altijd gemakkelijker zal zijn dan als je wilt hervormen en saneren, zoals Balkenende in zijn vorige kabinet deed.

Daarom is het voor de PvdA absoluut een belangrijk succes dat van die hervormingen een aantal scherpe kantjes wordt afgeslepen: de tandarts en de pil terug in het pakket voor de basisverzekering, geen herkeuringen van WAO’ers ouder dan 45 jaar, een hogere zorgtoeslag voor lagere inkomens. Stuk voor stuk voorbeelden waarmee de PvdA haar achterban kan overtuigen.