Joop Wijn had er gewoon geen zin in om de rol te spelen van achtervanger en veredelde lakei.

Details zijn vaak onthullender dan het meestal fraai opgepoetste geheel. Meer dan het ook dit keer weer vele pagina’s omvattende regeerakkoord, werd ik daarom getroffen door het enkele feit dat Balkenende dit document met behulp van een power point-presentatie onder de aandacht van de CDA-fractie had gebracht.

Met zo’n presentatie is opzichzelf niks mis. Je kunt haar zelfs begroeten als een doorbraak van de moderne electronica in de zo langzamerhand benauwenende wauwel-cultuur van het Binnenhof. Ware het niet dat ik aan dit soort presentaties slechte herinneringen bewaar. Veelal draait het om een gelikte opdissing van feiten en feitjes, met geen ander doel dan het kritische denkvermogen uit te schakelen. Zo herinner ik me dat het ten tijde van de ICT-revolutie aan het einde van de vorige eeuw ritselde van de power point-presentaties. Allemaal even gelikt en enthousiast. Nooit meer crisis, heette het. De bomen van lustige economisch groei, groeiden onbekommerd tot in de hemel. Tot de boel toch nog in elkaar zakte.

Bovendien word ik geplaagd door de herinnering dat Wouter Bos vermoedelijk het eerste Kamerlid was, dat zich van power point-presentaties bediende. Waar deze soort zich tot dusverre altijd met een verhaal weerde tijdens forum-discussies en seminars, was ik er in 1998 getuige van hoe hij als piepjong Kamerlid tijdens een expert meeting de gordijnen dicht deed om ons te laten genieten van een power point-presentatie; zelf gestoken in een fris streepjesoverhemd, zonder stropdas en één duim losjes achter de fel gekleurde bretels, die toen erg in de mode waren. Het gezelschap was zichtbaar opgelucht toen de gordijnen weer open konden.

Nou is Balkenende geen Wouter Bos. Evenmin ziet hij eruit als een profeet van de ICT-revolutie. Desondanks is er weinig fantasie voor nodig om zich het effect van zijn presentatie op de fractie te kunnen voorstellen. In deze sessie werden weken van moeizaam gepalaver in bosrijke omgevingen, afgewisseld met veelvuldige praatjes bij de haard, in rap tempo overbrugd met Balkenende’s gebruikelijke spraakwaterval, dit keer ook nog ondersteund met in visuele vorm weergegeven pakkende soundbites. Welk fractielid zou het na dit vertoon van power nog aandurven zijn stem te verheffen, of in eenvoudige aardse bewoordingen een tegenwerping durven te maken?

Maar hoe fraai de presentatie ook geweest moge zijn, het is absurd. Balkenende zelf is de afgelopen weken regelmatig geel en groen van ellende geweest. Alleen al vanwege de sociaal-democratische lucht die hij moest opsnuiven en de vele concessies die hij moest doen. Mag hij dan vervolgens van een fractie die dat hele proces niet heeft meegemaakt, verwachten dat ze alles maar voor zoete koek slikt? Als de resultaten er nu nog naar waren. Maar kijk voor de aardigheid eens naar de hutspot die er van de AOW is gemaakt. Of de achteloosheid waarmee de hypotheekrenteaftrek gehandhaafd blijft zonder enig perspectief voor de nieuwkomers op de woningmarkt. Om over onze rol in het buitenland nog maar te zwijgen. Zelfs oud-premier Van Agt was het opgevallen dat de blinden dicht zijn gebleven. Zelfs een onderzoek naar onze rol in Irak is taboe verklaard.

Dat de PvdA dit allemaal pikt is tot daaraan toe. Die partij is altijd al monistisch van inslag geweest. Maar het CDA? Vergeten zijn de dagen dat Van Agt zijn huiswerk tot drie, vier keer toe moest overdoen. Zo goed als men ook vergeten is, dat de kiezer in november in de eerste plaats een parlement heeft gekozen. Niet om zijn kritisch vermogen te laten uitschakelen met een power point-presentatie. Maar om op te kunnen treden als een serieus te nemen tegenmacht. Ik begrijp nu ook in één keer waarom Joop Wijn het heeft laten afweten. Dat was een tikkeltje laf. Maar anderzijds, hij had er gewoon geen zin in als fractievoorzitter de rol te spelen van achtervanger en veredelde lakei.