Rakelings langs het geheim van muziek

Schaars zijn ze, de momenten dat je als muziekjournalist na een interview weer op straat staat en dat je tot in het diepst van je botten blij bent met het vak dat je beoefent. Zo’n moment overkwam mij in januari 2004 in een grijs en nog nieuwjaarshuiverig Eindhoven. Het was zonder twijfel het bevredigendste en beste gesprek dat ik ooit met iemand over muziek voerde. Een gesprek waardoor je werd opgetild, waarin je rakelings langs de oplossing van het mysterie van muziek scheerde; een gesprek ook ver verwijderd van loze ijdelheid of zelfpromotie.

Dat laatste had Menahem Pressler helemaal niet nodig. Het was met hem – de legendarische pianist van het Beaux Arts Trio – dat ik dit fantastische gesprek had. Hij was net tachtig jaar geworden en zijn wereldberoemde pianotrio zou het jaar daarop het vijftigjarig bestaan vieren. Vanwege die ronde jaartallen werd het als vanzelf een gesprek van terugblikken, van nostalgie, maar ook van een rotsvast geloof in de kracht en de toekomst van muziek. De muziek had hem een leven gegeven, zo verklaarde Pressler, maar omgekeerd geldt dat evenzeer: veel muziek is door hem tot leven gekomen.

De passie voor die composities en het verantwoordelijkheidsgevoel naar hun componisten, die in de kleine, oude man nog steeds de kop opstaken, lieten zich haast niet in woorden vangen.

Inmiddels zijn we bijna vier jaar verder, is Pressler bijna 84 en is het Beaux Arts Trio bijna opgeheven. Het allerlaatste concert van het trio in Nederland is komende donderdag in datzelfde Eindhoven; een dag eerder verschijnen Pressler en de zijnen voor het laatst in de kleine zaal van het Amsterdamse Concertgebouw. Vooral díe zaal kent Pressler op zijn duimpje; hij was de eerste musicus van wie er als eerbetoon een portret in de foyerruimte werd opgehangen.

Ik leerde Pressler wat persoonlijker kennen in het jaar dat ik in de organisatie van het Orlando Festival zat. Mijn taak was het onder andere om Pressler zijn honorarium voor de masterclasses en concerten uit te keren. Over de ene dollar te veel deed ik niet moeilijk, maar hij stond erop mij die terug te geven. Dat dollarbiljet heb ik vervolgens verduisterd. Na een uitvoering van Sjostakovitsj’ Pianokwintet stond hij, als een debutant, van zenuwen te trillen achter de bühne. Mijn uitgestoken hand beantwoordde hij met „Is that all?”, waarna ik diep door de knieën moest om de kleine gestalte te omhelzen.

Als afscheid speelde hij toen het langzame deel uit Schumanns Pianokwartet – „het mooiste dat iemand ooit gemaakt heeft”, hield Pressler zijn gehoor voor. Daar in Kerkrade kwamen de tranen als vanzelf, bij velen. Ook toen scheerde hij rakelings langs het geheim van muziek.