De wereld menselijker maken door zelf een beter mens te worden

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel of ultiem inspirerende zin.

’Mijn hele leven al heb ik het verlangen de wereld menselijker te maken. Dat verlangen werd opgewekt door de ellende waar ik al vroeg mee werd geconfronteerd. De tijd dat ik in een Japans concentratiekamp zat, is de leerschool geworden voor de rest van mijn leven. Ik zag de sterkste mannen daar als eerste bezwijken omdat ze in zichzelf gekeerd waren. Niemand overleeft in zo’n kamp zonder vriendschappen, in je eentje kwijn je weg. In zo’n kamp moet je je verantwoordelijkheid nemen voor anderen. Ik heb me daar ingezet voor de zieken en stervenden. Toen ontdekte ik de wederkerigheid van vriendschap, de warmte die je ontvangt als je anderen helpt. Ik zat aan een bed en sloot de ogen van de stervenden. Zij konden niets meer zeggen maar de warmte van zo’n laatste blik blijft voor altijd in je hart branden.

De wereld kan alleen menselijker worden door je verantwoordelijkheid te nemen. Dat is ook een van de pijlers van de jezuïetenorde waarvan ik lid ben. Om mensen goed te kunnen helpen moet je eerst zelfonderzoek doen. Je gaat op zoek naar je individuele leiderschap en dat zet je om tot coöperatief leiderschap. Je eigen diepste verlangen buig je om naar het coöperatief verlangen naar welzijn.

Naast vriendschap en verantwoordelijkheid was ook studeren een overlevingsstrategie in het kamp. Dan gingen we bij elkaar zitten en vertelden we elkaar alles over onze professies. Een arts deed zijn anatomische kennis uit de doeken, een advocaat vertelde over zijn liefde voor het Latijn en ik deelde mijn ervaringen met de biochemie. Ik ben mijn hele leven blijven studeren; biochemie, filosofie, politicologie, theologie, op mijn 79ste promoveerde ik in de bedrijfskunde. Studeren geeft mij energie en nieuw elan.

Een paar jaar geleden ben ik clownerie gaan studeren. Ik vond dat de wereld een beetje zwaar was geworden. Te veel regels, te veel verboden. Er moet wat meer gelachen worden. Als ik nu een lezing geef, begin ik wel eens met een clownsact. Ik wijs de mensen er dan op dat ze op dat moment met hun hart bezig zijn en niet met hun verstand. Mensen hechten veel waarde aan intelligentie, maar wat er omgaat in je hart is minstens zo belangrijk.

Dit jaar kreeg ik de leerstoel Business Spiritualiteit toegewezen op Nyenrode. Die wil ik gebruiken om mijn levensvisie door te geven in het bedrijfsleven. Ook daar draait alles om verantwoordelijkheid nemen, voor je eigen taak maar ook voor het collectief.

In het zakenleven gaat het om twee dingen. In de eerste plaats vakkundigheid, anders krijg je geen brood op de plank. Maar tegelijk moeten bedrijven niet alleen uit zijn op winst. Het welzijn van de mens is het hoogste doel. Een goed voorbeeld van een spirituele bedrijfsleider vind ik Walt Disney. Hij is zijn bedrijf begonnen om kinderen gelukkig te maken, stond niet in dienst van het grote geld maar in dienst van de kinderen.

Ik ben 82 jaar maar ik heb nog geen plannen om te stoppen met mijn werk. Ik moet wel; als je hersenen niet in actie blijven gaan ze roesten. Door te blijven leren kan je jezelf vernieuwen. Ik zie het bij collega’s die de grens op 65 stellen. Vanaf hun vijftigste gaan ze hun werk dan afbouwen. Zelf wil ik doorgaan tot de omstandigheden zo zijn dat ik niet meer kan. Ik blijf me ontwikkelen door steeds meer te willen zijn dan wat ik ben.”