Met het nieuwe flex-examen wordt het eindexamenritueel er een stuk kaler op

De nare droom waarmee menig Nederlander weleens badend in het zweet wakker wordt, kan binnen tien, twintig jaar voorgoed tot het verleden behoren. Het is de droom waarin het slachtoffer zich veroordeeld ziet het centraal eindexamen van de middelbare school over te doen; soms zelfs vanuit het volle besef dat hij of zij dat examen jaren geleden alweer met goed gevolg heeft afgelegd.

Het bestaan van deze nachtmerrie is het levende bewijs dat het twee, drie weken durende schoolexamen veel Nederlanders niet in de koude kleren is gaan zitten. In het collectieve onderbewustzijn blijkt deze gebeurtenis zelfs te zijn uitgegroeid tot het symbool van stress, dat zijn grimmige trekken laat zien zodra iemand in zijn latere leven opnieuw geconfronteerd wordt met enerverende zaken.

Welnu, dit jaar zijn bij wijze van proef een aantal scholen in de gelegenheid gesteld het eindexamen flexibeler af te nemen. Niet in één keer in mei, maar naar keuze op drie verschillende tijdstippen geheel of gedeeltelijk. Met als gevolg dat deze week een flink aantal leerlingen alvast wat vakken kon wegwerken, en anderen zelfs het hele examen konden doen. Als de proef slaagt, kan het nieuwe systeem in 2010 landelijk worden ingevoerd. Tegen die tijd ziet het examen er soepeler uit, is het meer toegesneden op het individu en zal het vooral minder stress oproepen. De vraag is of we daar blij mee moeten zijn. Een gevolg is dat het collectieve ritueel van het eindexamen met bijbehorende stress, maar ook met zijn schoolfeesten en zijn plechtige slotbijeenkomst aan betekenis inboet. Een gevolg is ongetwijfeld ook dat het er voor de school niet eenvoudiger op wordt: één keer per jaar een examen organiseren is een heel ding, dat drie keer per jaar moeten doen vergt zo ongeveer het uiterste.

Maar anderzijds, als uit de proef blijkt dat scholen er goed mee uit de voeten kunnen en leerlingen er wel bij varen? Hooguit blijft dan de vraag of we het met dat flex-examen voor leerlingen niet al te gemakkelijk maken: kennis hoeven zij straks niet meer een heel jaar vast te houden. Je zou je zelfs af kunnen vragen of het kunnen doorstaan van die stress niet bij uitstek opgevat dient te worden als een onderdeel van het examen zelf: als het bewijs dat een leerling bewezen heeft ook daar mee om te kunnen gaan, als een soort inwijdingsritueel naar het volwassen leven. Hoe dan ook wordt het eindexamenritueel er een stuk kaler op.