Plasterk drijft moeders de deur uit

Het kabinet komt met extra kinderopvang: moeders moeten werken. Of zij dat zelf willen is niet relevant.

Het gezinsbeleid van het kabinet Balkenende IV wordt langzaamaan ongeloofwaardig. Terwijl Rouvoet de muren van het gezinshuis probeert te stutten, drijft Plasterk de vrouwen de deur uit. De vandaag te bespreken Emancipatienota is hiervan een sprekend onderdeel. ’Participatienota’ zou overigens een passender benaming zijn geweest: de nota gaat niet over vrouwen maar over vergrijzing.

Het centrale dogma dat het huidige gezins- en emancipatiebeleid moet rechtvaardigen is ’de vruchtbare combinatie van arbeid en zorg’. De kabinetsleuze ’samen werken, samen leven’ wekt de verraderlijke indruk dat beide activiteiten makkelijk samen kunnen gaan. In praktijk blijken ze echter regelmatig te botsen. In zulke situaties wordt van ouders opoffering gevraagd – niet van hun kinderen, maar van zichzelf. Want in opoffering komt de liefde tot uitdrukking. Liefde die niet meer kost dan het geld voor de kinderopvang is echter geen cent waard.

Het rare is dat achtereenvolgende kabinetten in al hun nota’s nog nooit toegekomen zijn aan een oordeel over de vraag wat goede opvoeding is. Een beroep op de praktijk in Scandinavië, waar kinderen de hele dag opgevangen worden, is voor het kabinet voldoende. De ondeugdelijkheid van deze fundering is evident: wie levert immers het bewijs dat Scandinavische kinderen beter af zijn? Alsof opvoeding een zaak is voor van staatswege gefinancierde zorgwerkers. Een ’huurling’ in de kinderopvang kan zich nog zo uitsloven, die wordt nooit een herder.

Kinderen uitbesteden aan de kinderopvang, anders dan uit nood, is geen ideale situatie. Een kind is geen ’object’ dat zich makkelijk door wie dan ook laat opvoeden. Opvoeding en het kind vragen om een persoonlijke relatie, die naar haar aard niet vervangbaar is. Het blijft vreemd dat we degenen die ons het meest dierbaar zijn, uitbesteden aan vreemde opvoeders. Als beide ouders tegelijk werken, gaat dat ten koste van optimaal samenleven met hun kind. Een dergelijke levenswijze levert een ernstige schending van de rechten van het kind op.

De overwegingen die aan grotere arbeidsparticipatie ten grondslag liggen, zijn minder onschuldig dan ze lijken. Minister Plasterk geneert zich er niet voor om de oplossing voor de vergrijzing in de Emancipatienota als belangrijkste noodzaak voor een toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen aan te dragen. Wat vrouwen zelf willen is kennelijk niet relevant. Een pedagoog als De Winter legde al diverse malen kritisch de vinger bij de voornamelijk economische motieven van deze politiek. Het leven bestaat uit meer dan alleen betaalde arbeid.

Vrouwen worden door dit beleid plotsklaps van voorwerp van zorg slachtoffers van economische uitbuiting. De cultuuromslag die het kabinet wil bewerkstelligen is er kennelijk één die ertoe leidt dat vrouwen gaan geloven dat zij zo graag willen werken omdat zij de gevolgen van de vergrijzing willen bestrijden. Die cultus moet onder de dekmantel van zelfbeschikking plaats gaan vinden. Een zelfbeschikking die erop neerkomt dat vrouwen zich schikken naar de drang van de overheid. Keuzevrijheid is niet gewenst. Leve de neutrale staat!

Het zou nuttig zijn om het begrip zelfbeschikking opnieuw te doordenken. Wat bedoelen we met dit begrip? De regering geeft het vooral een economische lading. Dat is erg karig. Zelfbeschikking is een morele waarde. Daarin zou juist centraal moeten staan dat we onze sociale omgeving niet hoeven laten wegroven door economische dwang. Die vrijheid wordt ouders momenteel steeds meer ontnomen. Bovendien is zelfbeschikking voor ouders met kinderen een misleidend begrip. Zij weten zich met hart en handen gebonden aan de belangen van hun kinderen.

Zoals bekend gaan in een noodsituatie vrouw en kinderen altijd eerst. Dit kabinet haalt hen als laatste van het schip. In dit gezinsbeleid worden vrouwen als middel gebruikt en raken kinderen verweesd. De verweesde samenleving wordt zodoende verder uitgebouwd. Het is maar de vraag wie daarin slechter af is. Het kind heeft weinig te kiezen. De vrouw ook steeds minder, haar meerderjarigheid ten spijt. Zelfbeschikking zonder keuzevrijheid is namelijk de nieuwe mode. Dat klinkt diepzinnig, maar blijft diep triest. Het is maar net waar je voor kiest.