Paus Benedictus heeft de rk kerk in Polen voor grote schande gespaard

Over één ding zal iedereen het snel eens zijn: iemand die twintig jaar spion is geweest voor een bepaald regime, kan onmogelijk een hoge positie bekleden bij een instantie die datzelfde regime te vuur en te zwaard heeft bestreden en zelfs een belangrijke bijdrage heeft gehad in het ten val brengen ervan. Onder zulke omstandigheden helpt het ook niet de eigen rol te verdraaien en het tegen de feiten in te doen voorkomen als zou het slechts om een paar onschuldige contacten met de geheime dienst gaan. Spion en leugenaar in één, dat is meer dan de moraal kan verdragen.

Tot zover valt uitstekend te begrijpen waarom paus Benedictus XVI dit weekeinde een stokje heeft gestoken voor de installatie van de Poolse aartsbisschop Stanislaw Wielgus. Een spion en leugenaar op die post zou een smet hebben geworpen op het blazoen van de kerk. De paus heeft de kerk zo voor een grote schande gespaard, concluderen de gematigde rechtse media in Polen niet ten onrechte.

Minder te begrijpen is het dat het zo lang heeft moeten duren voor de kogel door de kerk ging. De eerste berichten over de rol van Wielgus als spion verschenen immers al aan het einde van vorig jaar. De Poolse bisschoppen negeerden de berichtenstroom echter en deden die hooghartig af als laster. Daarmee gaven zij al te gemakkelijk gehoor aan de reflex: de kerk en haar ambtsdragers zijn onaantastbaar, het slechte nieuws dient vooral te worden uitgelegd als een poging om de rk kerk te besmeuren.

Dat laatste weegt vooral in Polen zwaar: de voorganger van de huidige paus was een Pool. Een felle bestrijder van het communisme bovendien en zelf boven iedere twijfel verheven. Deze paus had Wielgus ooit tot bisschop benoemd. Hoe zou de Poolse clerus met terugwerkende kracht diens benoeming in twijfel kunnen trekken? Daarmee gaven de geestelijken in feite te kennen dat de ijzersterke reputatie van de rk kerk in Polen boven iedere vorm van scepsis staat.

Zo’n aanspraak is zelfs voor de rk kerk in Polen een brug te ver. En dat had men ook kunnen weten: met de openbaarmaking van de archieven was al veel eerder tot de bevolking doorgedrongen dat ook een (klein) deel van de geestelijkheid heeft gecollaboreerd. Een verstandig episcopaat zou daarom kritisch naar zichzelf hebben moeten kijken. In plaats daarvan heeft het zowel de positie van de paus (die slecht geïnformeerd was) als de kerk in het geding gebracht.