De soennieten en sjiieten delen Bagdad op

De kaart van Bagdad wordt dagelijks hertekend. Aanslagen en dreigementen verdelen de Iraakse hoofdstad in aparte sjiitische en – steeds kleinere – soennitische wijken.

Razalia was ooit een van de duurdere wijken van Bagdad, een soennitische wijk. In de strijd tussen de soennieten en de sjiieten heeft de wijk de afgelopen maanden geleidelijk een metamorfose ondergaan. De soennieten worden verdreven, de sjiieten nemen stukken over.

De praktijk is simpel: sjiitische militanten van het Mahdi-leger van Moektada Sadr geven de soennitische families een ultimatum. Ze moeten binnen 24 uur vertrekken. Zo niet, dan lopen ze het risico te worden gedood. Meer dan eens treffen families een brief aan in hun postbus, met daarin de kogel van een Kalasjnikov-geweer en de boodschap ’vertrek of anders...’.

En dat werkt. De soennieten vertrekken, en sjiitische families nemen hun intrek in de woningen. Vaak eigenen ze zich ook de bezittingen toe.

Het noorden van Razalia is nu al zo goed als sjiitisch. De soldaten van het Mahdi-leger, vaak opgeschoten jongens, veroveren naar eigen zeggen gemiddeld vijf woningen per dag. Een deel van de gevluchte soennitische families heeft zijn toevlucht genomen in een enclave middenin de wijk, waar zij bescherming genieten van een machtige soennitische sjeik. Maar hoe lang ze daar nog stand houden, is de vraag. Het is waarschijnlijk slechts een kwestie van tijd.

Razalia is een voorbeeld van de toenemende opdeling van Bagdad, ooit een bruisende stad met zeven miljoen zielen, waar soennieten en sjiieten naast en door elkaar heen woonden. De golf van geweld brengt nu een nieuwe logica: een verdeling van de stad in wijken waar ’de ander’ zich niet durft te vertonen.

Veel winkels zijn verlaten. Eigenaren hebben de benen genomen omdat zij zich aan ’de verkeerde kant’ van de scheidingslijn bevonden. Dagelijks trekken vrachtwagens met meubels de Tigris over, voor families die vluchten naar de andere kant van de stad.

Grofweg hebben de soennieten zich teruggetrokken in de westelijke wijken, terwijl de sjiieten hun greep op het oosten van de stad verstevigen. Maar vandaar dringt het Mahdi-leger inmiddels ook de westelijke wijken binnen. „De strijd houdt pas op als er een nieuw evenwicht ontstaat’’, voorspelde Foead Hoessein, chefstaf van de Koerdische leider Massoed Barzani al een half jaar geleden. Maar in Bagdad – in de achtste eeuw begonnen als Medinat a-Salam, ’Stad van de Vrede’ – is dat einde nog niet in zicht.

Wel duidelijk is dat de strijd over de controle van Bagdad in het voordeel uitpakt van de sjiieten, die de meerderheid vormen. In veel opzichten lijkt Bagdad al op het Beiroet van na de burgeroorlog, waar christenen in de oostelijke hoger gelegen wijken wonen en de sjiieten de lager gelegen westelijke delen van de stad bevolken.

Het te hulp roepen van de politie kunnen de bedreigde families wel vergeten. Want ook die is verdeeld en staat onder controle van de Mahdi- en Badrbrigades. In de ogen van de soennieten zijn zij niet veel anders dan sjiitische doodseskaders.

Het gevolg van de zuiveringen is dat de regering in feite – met de Amerikanen – ’gevangen’ zit in een enclave midden in de stad, waar haar gezag beperkt is tot de zogeheten groene zone. Daarbuiten berekenen de bewoners van Bagdad elke ochtend hun veiligste route naar het werk, om zo vroeg mogelijk naar huis weer terug te keren, in de waan dat het daar veiliger is.