Leger voor grote schoonmaak naar drugshol

Mexico zet het leger in in de strijd tegen drugsbendes en corruptie in de beruchte grensstad Tijuana.

„Aquí empieza la patria” – ’Hier begint het vaderland’ – is de slogan van Tijuana. Voor veel Amerikaanse bezoekers begint in de Mexicaanse grensstad vooral een land waar veel kan wat in eigen land niet mag. In Tijuana, vlak over de grens bij San Diego en niet ver van Los Angeles, heb je goedkope drank, drugs, en legale prostitutie.

Ook Amerikaanse bedrijven vestigen er fabrieken om gebruik te maken van de goedkope lonen vlak over de grens. Het trekt veel arme Mexicanen uit het zuiden op zoek naar werk. In die omgeving, op de grens tussen eerste en derde wereld, floreert de drugssmokkel en hebben de drugskartels het voor het zeggen.

In Mexico voeren drugsbendes een ongekend wrede oorlog. In juni vermoorde een bende in Tijuana drie agenten. Hun lichamen werden teruggevonden op het strand van Rosarito, hun hoofden 30 kilometer verderop in Tijuana. In zes jaar tijd kostte de Mexicaanse drugsoorlog 9.000 mensen het leven. Vooral sinds de VS de traditionele smokkelroutes via het Caraïbisch gebied hebben aangepakt is de drugssmokkel via Mexico snel toegenomen.

Vorige week stuurde president Felipe Calderón het leger naar Tijuana om in te grijpen. Het eerste wat de ruim 3000 soldaten deden was het ontwapenen van de lokale politie. Vorige maand stelde de Mexicaanse procureur generaal dat de gemeentepolitie van Tijuana ’bezwijkt onder corruptie en samenwerking met de georganiseerde misdaad’. Terwijl het leger de wapens van zijn agenten confisqueerde gaf de burgemeester van Tijuana, Jorge Hank, voor de radio toe dat de politie betrokken is bij drugshandel. „De gemeente kan niet concurreren met het geld dat de drugshandelaars bieden. Zij kunnen tien keer meer bieden dan de overheid.”

Het lijkt hoog tijd dat het leger orde op zaken komt stellen. Maar ook Calderón’s voorganger Vincente Fox beloofde al ’de moeder aller veldslagen’ tegen de georganiseerde misdaad. Meerdere malen liet hij het leger centra van drugshandel schoonvegen, en werden de belangrijkste drugsbaronnen gearresteerd. Dat had telkens een averechts effect; de drugsoorlog laaide na de arrestaties heviger dan ooit op omdat bendes elkaar op leven en dood bestreden om het ontstane vacuüm te vullen.

Nu richt ’Operatie Tijuana’ zich dan ook op de kleine dealers, smokkelaars, en bendeleden. „Natuurlijk, we zoeken ook de grote maffiabazen, maar dat is niet het doel van deze operatie, die zich richt op het terugwinnen van terrein en rust,” aldus procureur generaal Eduardo Medina-Mora. Maar het lijkt onbegonnen werk zolang er een aanvoer van straatarme Mexicanen uit het zuiden is voor de drugsbendes om leden te ronselen.

De situatie lijkt nog hopelozer omdat niet alleen uit het arme zuiden potentiële bendeleden komen, maar ook uit de Verenigde Staten. Mexicaanse criminelen, die in Californische steden hun gevangenisstraf hebben uitgezeten, worden juist in Tijuana de grens over gezet. Ze belanden volgens het Mexicaanse blad Zeta al snel weer in de criminaliteit. Het gaat vaak om leden van bendes zoals de Salvadoriaanse Mara Salvatrucha, die direct geronseld worden door de drugsbendes in Tijuana. Volgens Zeta is er geen controle van de Amerikaanse of Mexicaanse autoriteiten op de gedeporteerde criminelen.

Een bijkomend probleem is dat ook in Mexico zelf in toenemende mate drugs gebruikt worden. Om die trend tegen te gaan stond Mexico in april 2006 op het punt een wet aan te nemen die het bezit van kleine hoeveelheden drugs legaliseert en afkickprogramma's voor drugsgebruikers mogelijk maakt. Maar op het laatste moment werd de wet onder zware druk van de VS tegengehouden. Het paste niet bij de op vervolging gerichte Amerikaanse ‘war on drugs’.

Zolang er vraag blijft naar drugs in de VS, en er met de drugssmokkel veel geld valt te verdienen zijn de bendes lastig te bestrijden. In die situatie lijkt zelfs de inzet van het leger in Tijuana dweilen met de kraan open.