Ervaringen in de natuur kun je niet organiseren

En het helpt ook niet als je kinderen in het oog houdt. In de natuur willen zij vrijheid.

Kinderen komen te weinig in de natuur. Dat stelden Van Dalen en Kromhout vorige week in Trouw en zij willen dat daar verandering in komt. Zij zien hier als eerste een taak weggelegd voor de ouders en het onderwijs. Ook noemen ze het initiatief van een aantal natuur- en milieuorganisaties die de doelstelling hebben geformuleerd dat alle kinderen voor hun twaalfde een topervaringen in de natuur moeten hebben gehad. Een mooi streven natuurlijk, maar het is niet genoeg.

Voor mijn onderzoek naar de relatie tussen mens en natuur heb ik volwassenen geïnterviewd over de natuurervaringen in hun jeugd. Er is onderscheid gemaakt tussen ervaringen in stedelijke natuur, zoals tuinen en een grasveldje, en ervaringen met meer ’wilde’ natuur, zoals het bos of de uiterwaard. Degenen die opgroeiden in de stad bleken als kind vrijwel geen toegang te hebben gehad tot wilde natuur zonder de begeleiding van ouders. Degenen die opgroeiden in een dorp of op het platteland konden zelfstandig spelen in zowel stedelijk als wilde natuur.

Als we kijken naar het type natuurervaringen dan vallen twee dingen op. Een derde van de geïnterviewden heeft als kind intense natuurervaringen gehad, zoals spoorzoeken in het bos, hutten bouwen en kikkervisjes vangen. Degenen met deze ’topervaringen’ zijn allen opgegroeid op het platteland, de ervaringen speelden zich af in en met wilde natuur.

Deze groep had als kind veel vrijheid. Zij konden hele middagen in de natuur ravotten, meestal met vriendjes, maar zonder de aanwezigheid van ouders. De mensen die ik interviewde beschreven hoe ze na school het bos in gingen om pas weer rond etenstijd thuis te komen. Kortom, alle topervaringen hadden zij in de wilde natuur en zonder dat vader of moeder hen in de gaten hield.

Kinderen meer de natuur in laten gaan onder begeleiding van ouders en leraren is dus niet toereikend en zeker niet voor échte, zintuiglijke en avontuurlijke ervaringen. Nu hoor ik veel ouders zeggen dat het tegenwoordig te gevaarlijk is om kinderen zonder begeleiding in het bos te laten spelen. Uiteraard is veiligheid belangrijk, maar zijn we werkelijk bereid om daarvoor onze kinderen dergelijk avontuur te ontnemen?

In mijn eigen jeugd speelde ik veel met een vriendje bij een slootje. Met riet probeerden we een dammetje te maken en met takken een bruggetje. Al haalden we zelden een nat pak, het gevoel dat het kon gebeuren was spannend genoeg. Echte avonturen in de natuur beleef je niet in aanwezigheid van ouders en leraren. Natuur, al is het maar een klein bosje of een wild veldje, moet bereikbaar zijn voor kinderen. We moeten kinderen niet naar de natuur brengen, maar natuur naar de kinderen.