Riolering belangrijkste medische doorbraak

De gezondheid van mensen is de laatste anderhalve eeuw het meest gediend geweest met betere hygiëne door de aanleg van riolen en drinkwaternetten.

Dat vinden de lezers van het vakblad British Medical Journal (BMJ). Begin dit jaar konden ze via de website van het blad (www.bmj.com) kiezen uit vijftien kandidaten voor de titel ’belangrijkste medische doorbraak sinds 1840’, het jaar waarin het BMJ voor het eerst verscheen. Op de shortlist stonden onder meer computers, de anticonceptiepil, vaccins en de orale rehydratietherapie, die in ontwikkelingslanden kinderen met diarree het leven redt.

Van de ruim 11.000 mensen die reageerden vond bijna zestien procent dat de eer toekwam aan rioolzuivering, dat op de voet werd gevolgd door antibiotica en anesthesie.

De vijftien ’vindingen’ worden op de BMJ-website aangeprezen door verschillende auteurs. Johan Mackenbach, hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg aan het Erasmus MC, schreef de tekst over riolering en drinkwaterleidingen. Net als bij de Industriële Revolutie was Groot-Brittannië de drijvende kracht achter wat Mackenbach de ’sanitaire revolutie’ noemt. De Britse advocaat Edwin Chadwick speelde een belangrijke rol. Hij publiceerde in 1842 een rapport over de noodzaak van betere openbare hygiëne. Hij wilde de kosten van armenzorg verminderen door een belangrijke oorzaak van armoede in gezinnen weg te nemen: besmettelijke ziekten die mannelijke kostwinners het leven kostten.

Het idee was dat ’kwade dampen’, opstijgend uit onder meer poep en plas, verantwoordelijk waren voor ziekten als tbc, tyfus, dysenterie en cholera. Die moesten dus uit de stad worden geweerd door de aanleg van riolen. Het spoelwater daarvoor moest uit de drinkwaterleidingen komen. Chadwick bedacht daarbij een systeem dat gemeentes in staat stelde om deze dure voorzieningen te financieren en te onderhouden. Hoewel de ’kwade-dampentheorie’ later geen hout bleek te snijden, was het effect wel wat Chadwick had beoogd: de sterfte, zeker in de steden, nam aanzienlijk af.