Vorderingen in formatie wellicht vandaag duidelijk

Geheimhouding van formatie-onderhandelingen heeft ook haar grenzen. Naar verwachting zullen de onderhandelaars vandaag hun achterban en de buitenwereld schetsen wat er zoal bereikt is.

Wat er eventueel naar buiten wordt gebracht is ook voor de meeste fractieleden van CDA, PvdA en ChristenUnie gissen. Een totaalbeeld heeft vrijwel geen van hen, hooguit de fractieleden die bij de financiën en het te voeren begrotingsbeleid betrokken zijn. Maar ook zij zwijgen, al was het maar omdat de kring van ingewijden dermate klein is, dat de bron snel te achterhalen is.

Aan het Binnenhof gaat iedereen er echter van uit dat de voorlieden Balkenende, Bos en Rouvoet, bijgestaan door hun collega’s Verhagen (CDA), Tichelaar (PvdA) en Slob (ChristenUnie), wel min of meer duidelijk hebben welk begrotingsbeleid een nieuw kabinet gaat voeren. Partijen hebben dus afgesproken hoeveel geld er in totaal beschikbaar is voor nieuw beleid.

Tijdens een interview bij de Friese regionale omroep stelde de PvdA’er Tichelaar nog deze week te verwachten dat de nieuwe coalitie zou mikken op een begrotingsoverschot van een half tot één procent in de komende vier jaar. Daarmee zei hij overigens feitelijk niets. Alle drie de partijen mikten in hun verkiezingsprogramma op een dergelijk overschot. Het begrotingsoverschot is vorig jaar uitgekomen op 0,6 procent.

Belangrijker is dat met een dergelijke begrotingsafspraak het nieuwe kabinet niet zo heel veel geld overheeft om nieuw beleid uit te zetten, naar schatting slechts een paar miljard euro. Dat zal niet genoeg zijn om alle ambities rond sanering van achterstandswijken of het onderwijs te financieren. Dat betekent dat het nieuwe kabinet ergens geld zal moeten wegsnijden om zijn plannen te kunnen uitvoeren. Waar dat gaat gebeuren, is nog onbekend.

Met een begrotingsoverschot van één procent per jaar zou het kabinet, in de berekeningen van het Centraal Planbureau, een stuk minder hoeven te doen om de kosten voor vergrijzing op te vangen. Tenminste, als al dat geld vervolgens wordt benut voor aflossing van de staatsschuld. Er wordt echter tussen de drie onderhandelende partijen ook gesproken over het beperken van de kosten voor de zorg als de AOW. In dat geval kan een deel van de extra inkomsten worden benut voor nieuw beleid.

Het CDA wilde geen aparte ’bejaardenbelasting’, zoals de PvdA voorstelde. De AOW was een fel punt in de verkiezingsstrijd tussen deze partijen. Gekeken wordt nu naar het voorstel van de ChristenUnie. Die wil dat de AOW-uitkering op termijn helemaal uit belastinggeld wordt gefinancierd.

In dat geval verdwijnt de aparte AOW-premie – die alleen werkenden betalen – en gaan gepensioneerden naar draagkracht bijdragen aan de algemene oudedagsvoorziening. Ouderen met een klein pensioen worden dan gecompenseerd en vooral de hoge inkomens – gepensioneerd of niet – gaan dan meer bijdragen aan de AOW.