Koffie als oorzaak van miskraam lijkt een medische illusie

Wie zwanger is, dient op te passen met koffie. Althans, Amerikaanse wetenschappers meldden deze week dat zelfs kleine hoeveelheden van de drank al kunnen leiden tot een miskraam. Maar tegelijkertijd laten andere deskundigen zien dat de argwaan tegen koffie op een misverstand berust.

Laten we met het alarmerende bericht beginnen. Volgens wetenschappers in dienst van de Amerikaanse zorgverzekeraar Kaiser Permanente verdubbelt de kans op een miskraam als vrouwen minimaal twee kopjes koffie per dag drinken. Dat is gebleken uit een onderzoek onder 1000 zwangeren, gepubliceerd in het American Journal of Obstetrics and Gynaecology. De vrouwen hadden een risico van 12 procent als ze geen koffie dronken. Bij twee kopjes of meer klom het risico naar 25 procent.

Cafeïne is de boosdoener, denken de experts. Het risico was namelijk ook verhoogd bij andere cafeïnehoudende dranken, zoals thee, cola en warme chocolademelk. Daarom adviseren de onderzoekers aan zwangere vrouwen om cafeïne te mijden, of om de consumptie op zijn minst te beperken tot één kopje of glas per dag.

Zoveel strengheid is overdreven, vindt David Savitz, hoogleraar epidemiologie aan de universiteit van North Carolina. In het vakblad Epidemiology meldt hij deze maand dat koffie helemaal niet tot extra miskramen leidt. Dat veel onderzoekers zo’n verband wel vinden, komt volgens hem door een verklaarbare illusie.

Dat zit zo. In veel onderzoek naar koffie en miskramen wordt vrouwen pas na de miskraam gevraagd naar hun koffieconsumptie. Na zo’n traumatische ervaring schatten ze de consumptie onbewust te hoog in, omdat ze vermoeden dat de drank het drama heeft bevorderd. Vrouwen die geen miskraam hebben gehad, geven gewoon hun werkelijke consumptie op. Zo ontstaat ten onrechte het beeld dat grote koffieleuten een hogere kans lopen op een miskraam.

Savitz toont dit op elegante wijze aan. Hij keek naar 2400 proefpersonen die net zwanger waren of het probeerden te worden. Hij interviewde deze vrouwen op drie verschillende momenten over hun koffie- en cafeïne-inname. In de loop van het onderzoek kregen 258 vrouwen een miskraam. Wat bleek? In interviews die vóór het drama waren afgenomen, kon Savitz geen enkel verband tussen koffie en miskramen ontdekken. Interviews van ná de fatale gebeurtenis suggereerden ineens wel een verband. Het gaat hier om een psychisch fenomeen, concludeert Savitz, niet om iets medisch.

Is dit nu de definitieve waarheid? Dat blijft helaas onduidelijk. Ook de eerste onderzoeksgroep noteerde de koffieconsumptie namelijk voorafgaand aan de miskramen. De illusie waarvoor Savitz waarschuwt, speelde hun dus geen parten. Bovendien hebben de onderzoekers gecorrigeerd voor nog een andere vertekening: het fenomeen dat vrouwen met een gezonde zwangerschap misselijk worden en daardoor minder trek krijgen in koffie, in tegenstelling tot vrouwen bij wie de vrucht al in de problemen verkeert. Ook die valkuil hebben ze dus vermeden.

Wat nu te doen in de praktijk? Het Voedingscentrum adviseert zwangere vrouwen om zich te beperken tot drie kopjes koffie per dag. En voor de twijfelaars is er altijd nog décafé.