Referendum om regering te vloeren

Hongarije houdt zondag een referendum over een eigen bijdrage in de gezondheidszorg. De oppositie hoopt de uitslag te kunnen gebruiken als geschut tegen de socialistisch-liberale regering.

De eerstehulp-afdeling van het ziekenhuis in Gyöngyös is binnenkort af. „Dan is het gepingpong met eerstehulp-patiënten tussen verschillende afdelingen eindelijk afgelopen”, zegt dr. Zoltán Varga, medisch directeur van Hospinvest, dat in september het beheer van het gemeentelijke ziekenhuis overnam. Hospinvest heeft een soort primeur: publieke ziekenhuizen in Hongarije hebben namelijk geen eerste hulp.

De hervorming van de kwakkelende gezondheidszorg is topprioriteit voor Hongarije’s socialistisch-liberale regering, maar iedere maatregel leidt meteen tot een storm van kritiek van de oppositie. Zondag spreken de Hongaren zich in een referendum uit over de vorig jaar ingevoerde eigen bijdrage van 300 forint (dat is 1,20 euro) voor artsenbezoek en ziekenhuisverblijf.

Dankzij die maatregel daalde het torenhoge artsenbezoek, steeg het inkomen van artsen en ziekenhuizen en kwam de nationale gezondheidskas uit de rode cijfers. Maar bij patiënten is de eigen bijdrage zeer impopulair.

Het initiatief tot het referendum komt van de conservatieve oppositiepartij Fidesz die de volksraadpleging feitelijk als een stemming tegen de regering beschouwt. „Een verrijking van de democratie”, vindt Fidesz-leider Viktor Orbán de mogelijkheid om het volk op initiatief van de parlementaire oppositie een parlementsbesluit ongeldig te laten verklaren. Hij meent dat premier Ferenc Gyurcsány bij verlies van het referendum consequenties moet trekken. Zijn partij heeft een week na de stemming een grote antiregeringsdemonstratie gepland.

Dit najaar staat een tweede medisch referendum op stapel, tegen de invoering van een half-private ziektekostenverzekering. Volgens Fidesz leidt privatisering van de gezondheidszorg tot Amerikaanse toestanden, waarbij alleen de rijken goede gezondheidszorg hebben. Die bewering schrikt veel mensen af van initiatieven voor private ziekenhuizen of ziektekostenverzekeringen.

Toch haalt een groeiend aantal gemeenten, waaronder steden met een Fideszbestuur, Hospinvest of een andere private investeerder binnen om het lokale ziekenhuis van de ondergang te redden. Voordat Hospinvest in september het bestuur in Gyöngyös overnam, moest die gemeente geld lenen om de verpleegsterssalarissen te kunnen betalen.

Formeel blijft het ziekenhuis overigens gemeente-eigendom. Hospinvest mag het complex 25 jaar runnen en moet er een modern ziekenhuis van maken. Dat begint met simpele zaken zoals de EHBO en de invoering van een afsprakensysteem voor ambulante patiënten. Tot voor kort waren die gedwongen de hele ochtend te wachten. Wie om één uur nog niet aan de beurt was geweest, had pech: dan ging de ambulante hulp dicht.

Een andere vernieuwing is de kraamkliniek. Varga: „Zwangerschap wordt in Hongarije als een ziekte behandeld. Net als in andere ziekenhuizen was hier één afdeling gynaecologie, waar vrouwen na hun abortus langs stralende, pas bevallen moeders moesten.” De chef-arts, die niets voor een kraamkliniek voelde, is ontslagen. Varga: „Hongaarse chef-artsen zijn autoritair en almachtig en dulden geen tegenspraak, niet van patiënten en niet van artsen. Mentaliteitsverandering is een van onze grootste problemen.”

Het ziekenhuis in Gyöngyös had een overcapaciteit van 50 procent. Dat gold ook voor een ander ziekenhuis van Hospinvest, in Hatvan, 20 kilometer verderop. „Om kosten te besparen zijn we bezig met een verdeling van functies tussen die twee ziekenhuizen. In Hatvan komt ook een EHBO, maar geen kraamkliniek”, zegt Varga.

Daardoor worden in Hatvan officieel geen kinderen meer geboren. Dat stuitte op protest van de plaatselijke politiek. Varga, ooit zelf staatssecretaris gezondheidszorg, noemt het een typisch voorbeeld van de wijze waarop politieke partijen de hervormingen dwarsbomen: „De manier waarop politici het debat voeren, is zeer ongezond.”